Problemen met mindfulness meditatie

door | aug 1, 2017 | Coachen, vitaliteit, Vitaliteitscoach | 0 Reacties

Mindfulness is een gemoedstoestand die getypeerd wordt door de bewustwording van de eigen fysieke ervaringen, gevoelens en gedachten, zonder onmiddellijk over te gaan op automatische reacties. Om toe te werken naar Mindfulness doet men onder andere trainingen, meditatie en andere aandachtsoefeningen. Er worden allerlei heilzame eigenschappen aan toegekend, maar is dat eigenlijk wel de bedoeling van mindfulness meditatie?
Boeddhistisch, maar niet religieus
Mindfulness heeft Boeddhistische wortels (Hahn T 1975), maar wordt tegenwoordig gebruikt in de westerse klinische en zelfmanagement situaties. In een westers medische of psychotherapeutische context is het begrip bekend geworden door de Amerikaanse onderzoeker Jon Kabat-Zinn. Hoewel mindfulness wortels heeft in het Boeddhisme veronderstelt men van beoefenaars geen kennis van het boeddhisme, zen, vipassana, yoga of welke oosterse filosofie of meditatietechniek dan ook. Het wordt o.a. toegepast in MBSR (Engels: mindfulness based stress reduction, op mindfulness gebaseerde stressvermindering) en MBCT (Engels: mindfulness based cognitive therapy, op mindfulness gebaseerde cognitieve therapie). Er is geen fundamenteel verschil tussen MBSR en MBCT. Het verschil zit niet in de inhoud, maar in de context en in de omgeving waarin het wordt toegepast. In het Nederlands wordt het ook wel aandachtgerichte cognitieve therapie genoemd. De mindfulness-training is om mensen te leren meer bewust te leven en anders om te gaan met stress, gedachten en emoties door middel van meditatie.
De niet-reactieve bewustwording
Hoewel de term mindfulness verbonden is aan het Boeddhisme, zijn er zeer oude christelijke mystieke tradities die vergelijkbare meditatietechnieken lijken te hanteren en in de aanvangsfasen ook vergelijkbare ervaringen beschrijven (De Groot F 2009). Mindfulness wordt ook in niet-klinische context toegepast voor ontspanning, persoonlijke groei en ter verbetering van welbevinden en prestaties. Mindfulness en mindful worden daarbij wel eens door elkaar gehaald, maar mindful betekent niets anders dan iets met aandacht doen, terwijl mindfulness vooral gericht is op niet-reactieve bewustwording. Heel kenmerkend is het niet-oordelen over wat men voelt of wat men denkt, waardoor deze stimuli losgekoppeld worden van een specifieke (automatische) reactie. Er ontstaat onthechting.
De donkere zijde
Op basis van de huidige wetenschappelijke inzichten is het duidelijk dat er weinig tot geen bewijs is voor de heilzame eigenschappen van mindfulness meditatie en het vergroot ook niet de overlevingskansen bij kanker. Dit wordt zelden gecommuniceerd door mindfulness professionals. Nog minder bekend is dat mindfulness ook kan leiden tot verergering van het probleem of de introductie van compleet nieuwe problemen. In onderzoek is er weinig aandacht voor de potentiele nadelen van mindfulness meditatie. Het betekent niet dat er geen aanwijzingen voor zijn in de wetenschappelijke literatuur en in een belangrijk overzichtsartikel (Lustyk MK 2009) wordt er opgeroepen om rekening te houden met potentiele problemen.
Een greep van de gerapporteerde symptomen
  • Toename angstgevoelens
  • Dubbelzien
  • Hoogmoedswaanzin
  • Psychose
  • Toename epileptische activiteit
  • Toename van depressieve gevoelens en van episodes
  • Hallucinaties
Wij hebben het dus over serieuze problemen, waar de gemiddelde mindfulness professional niet op voorbereid lijkt te zijn. Dit overkwam ook populaties zonder dat ze deze problemen al hadden. Dat maakt de inzet van mindfulness meditatie nogal lastig. Er zijn namelijk geen duidelijke indicaties en contra-indicaties. De vraag is natuurlijk hoe het mogelijk is dat deze problemen ontstaan. Dit kan teruggebracht worden tot twee factoren:
Niet-oordelend naar de afgrond

1. Meditatieve afgrond
Met mediteren kan men in delen van het ego komen die voorheen zelden en hooguit oppervlakkig werden bezocht. Het leidt soms tot de ontdekking van zijden van de persoonlijkheid waardoor men zichzelf dreigt te verliezen. Het is alsof men in een vrije val terechtkomt waar men niet van kan herstellen. Mindfulness meditatie is namelijk niet specifiek bedoeld om te helen en ook niet om te ontspannen. Het is de bedoeling om de wereld te vergroten van binnenuit. Dit kan soms goed uitpakken en soms nadelig, maar de uitkomst (managen) is geen onderdeel van mindfulness meditatie en dat betekent dat nadelige gevolgen niet opgevangen kunnen worden binnen mindfulness zelf. Een van de grootste problemen van mindfulnessonderzoek is dat nadelige effecten zelden gemeten of gemeld worden in de publicatie.

 

2. Niet oordelen
De niet-reactieve manier van bewustzijn kan helpen om acties los te koppelen van gevoelens en emoties. Het vereist het niet-(ver)oordelen van gevoelens en emoties, maar het lijkt een keerzijde te hebben. Een voorbeeld is narcisme, dat vaak gepaard gaat met afname van empathie. In een mindfulness-experiment (Ridderinkhof A 2017) bleek de meditatie bij narcisten juist te leiden tot vermindering van empathie. Het niet-oordelen betekent dat het effect juist versterkt kan worden, ook als het effect ongewenst is. Zo is het mogelijk dat andere negatieve emoties en houdingen jegens jezelf zoals zelfbeeld of de relatie met voeding, niet veroordeeld worden en daardoor alleen maar versterken. De onthechting zorgt ervoor dat je niet in staat bent het te kanaliseren. De onthechting kan nog meer problemen veroorzaken. Zo bleek in een ander onderzoek 15 minuten mindfulness meditatie te leiden tot meer valse herinneringen (Wilson BM 2015). Het niet oordelen en de onthechting hebben heel duidelijk ook nadelige gevolgen. Je kunt namelijk realiteitszin verliezen.

 

Mindfulness meditatie kan op basis van de voor- en nadelen nooit de eerste keuze zijn
Conclusie
De potentiele nadelen van mindfulness meditatie maken het niet perse goed of slecht, omdat elke methode voor- en nadelen heeft. Het betekent alleen dat de westerse vertaling die vooral het heilzame doel nastreeft, de overhand heeft gekregen en daarmee geen recht doet aan wat mindfulness meditatie is. Laten we daarbij ook in ogenschouw houden dat er geen bewijs is voor de effectiviteit van deze populaire methodiek en in combinatie met een gebrek aan kennis over de mogelijke nadelen van mindfulness meditatie maken dat mindfulness nooit een eerste kandidaat zou mogen zijn.

Meer lezen uit deze categorie 'Coachen':

Beter, beter, beter met meditatie?

Oost en west lijken verenigd in het enthousiasme over meditatie. De consument, de media en de wetenschap zijn unaniem over het heilzame effect van een paar minuten mediteren per dag. Niet zweverig, wetenschappelijk bewezen effectief, geen wondermiddel, maar toch...

Clip: Meer kritiek op mindfulness meditatie in de media

Mindfulness is een hype, maar is dat terecht? Er is namelijk steeds meer kritiek vanuit de media op het fenomeen dat een industrie is geworden. Een clip is een kort item over een onderzoek of een curiositeit. Het is geen uitputtende verhandeling over het onderwerp,...

Vitaliteitscoaching deel 2: Chronische stress is niet het probleem

  In Nederland, maar ook in de rest van de wereld, gaan er zaken mis. Overgewicht, chronische ziekten en kennelijk nemen ook burn-out/depressie de overhand. Volgens sommigen heeft dat alles te maken chronische stress die het moderne leven met zich meebrengt waar we...

Dit onderwerp komt aan bod in de volgende opleidingen:

Meer lezen uit overige (kennisbank) categorieën:

Insuline onbegrepen deel 13: Koolhydraatintolerant

Zijn er mensen die niet tegen koolhydraten kunnen en zou dat de reden zijn waarom ze diabetes krijgen? Steeds vaker spreekt men van koolhydraatintolerantie, zo ook in een recent onderzoek van de Ohio universiteit. Deze mensen zouden gebaat zijn bij een...

Clip: Armoede slecht voor het hart

Armoede wordt al langere tijd in verband gebracht met hartklachten en een kortere levensverwachting. Onderzoekers wilden weten via welke mechanisme. Een clip is een kort item over een onderzoek of een curiositeit. Het is geen uitputtende verhandeling over het...

Maakt nociplasticiteit de pijn minder centraal?

Het lichaam zit vol zenuwuiteinden genaamd nociceptoren die gespecialiseerd zijn in het waarnemen van prikkels die een (potentieel) schadelijke invloed hebben op het lichaam. Het uitschakelen van deze nociceptie bij mensen met chronische pijn leidt vaak niet tot...

Redactionele noot

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, worden opgeslagen of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Geraadpleegde bron(nen)

  • Brent m (2015). Wilson, Mickes A, Stolarz-Fantin S  Increased False-Memory Susceptibility After Mindfulness Meditation. Psychological Science September 4, 2015 Vol 26, Issue 10, 2015
  • De Groot F. (2009). Van Zelf tot Mystiek. Een ontmoeting tussen psychologie en spiritualiteit. Averbode: Uitgeverij Altiora Averbode
  • Lustyk MK (2009), Chawla N, Nolan RS, Marlatt GA. Mindfulness meditation research: issues of participant screening, safety procedures, and researcher training. Adv Mind Body Med. 2009 Spring;24(1):20-30
  • Ridderinkhog A (2017), Bruin EL  d, Brummelman E, e.a. Does mindfulness meditation increase empathy? An experiment. Journal Self and Identity. Volume 16, 2017 – Issue 3: The Surprising Findings Issue
  • Hanh TN (1975). The Miracle of Mindfulness