Vitaliteitscoaching deel 3: Voorbij de oppervlakte

door | dec 16, 2018 | Beroepsontwikkeling, vitaliteit, Vitaliteitscoach | 0 Reacties

Er zijn vele opleiders die een curriculum aanbieden voor vitaliteitscoaches. De verschillen zijn groot en zelfs daar waar ze elkaar lijken te overlappen zijn de overeenkomsten oppervlakkig. In dit artikel gaan we daarom vitaliteit en het landschap van aanbieders in perspectief zetten. Het betekent dat we de oppervlakte voorbij moeten.

 

 

In geen enkele formele definitie wordt vitaliteit in direct verband gebracht met gezondheid

Historisch perspectief

Ooit waren er vitalisten, mensen die geloofden dat er een energievorm bestond in de vorm van levenskracht. Professionals die uitgaan van energetische vorm van coachen en therapie handelen nog het dichtst bij deze definitie. Er is echter geen bewijs voor deze veronderstelling en vooral bewijs tegen. Het oorspronkelijk vitalisme is dan ook nagenoeg uitgestorven, maar het soms zweverige karakter heeft hier zijn oorsprong.  We zouden dit vitaliteit 1.0 willen noemen en het is een gepasseerd station.

Inmiddels heeft men de pijlen gericht op gezondheid en ouderdom. Vitaliteit leunt daarmee meer naar leefstijl, het gedrag dat invloed heeft op gezondheid. Dat lijkt echter niet in lijn te liggen met het onderzoek dat expliciet onder de noemer van vitaliteit is gedaan, zoals de psychologen Ryan en Deci die het omschrijven als levendigheid binnen het eudamonisch welbevinden. Onderzoekers bij TNO hebben na een zogenaamde Delphi-methode gekozen voor drie pijlers: gemotiveerd, energiek en veerkrachtig. Geen van deze definities hebben een directe relatie met gezondheid. We noemen deze onterechte associatie met gezondheid vitaliteit 2.0.

Mindfulness er met de haren bijslepen maakt leefstijl niet ineens vitaliteit

Bij Chivo kiezen we voor de originele betekenis: levendigheid, en dat vertalen we met meer uit het leven willen halen. Een verlangen dat bij gezonde, zieke, jonge en oude mensen kan bestaan. Dit zouden we vitaliteit 3.0 willen noemen en daarmee hebben we vitaliteit losgekoppeld van gezondheid en leeftijd. De vitaliteitsprofessional helpt met het verhogen van de autonomie en het bereiken van een (meer) zinvol leven. De meeste opleidingen zijn te scharen onder vitaliteit 1.0 of 2.0 en in het gunstigste geval een 2 plus. Het is onduidelijk wat die plus concreet inhoudt, maar het leidt meestal tot het kritiekloos toevoegen van positieve psychologie en mindfulness om de plus substantie te geven. Hoe die losse componenten een geheel moeten vormen is eveneens onbekend, mede omdat er geen theoretische grondslag is voor dit soort interpretaties van het beroep.

Een theoretisch perspectief

Vitaliteitscoaching bij Chivo is niet een samenraapsel van interventies die je in de leefstijl- en lifecoachhoek aantreft, maar het is gefundeerd op en geïntegreerd met diverse leidende- en aanvullende theorieën. Dit is belangrijk, omdat de uitkomsten beter voorspelbaar worden met een theorie. Het voortbouwen op stevige theorie is dus heel praktisch, als we psycholoog Kurt Lewin mogen parafraseren. Het vak vitaliteit is ingebed in de volgende theorieën:

Elke theorie vormt een penseelstreek van een integrale visie

  • Zelfdeterminatie
  • Goal pursuit
  • Schaarste
  • Theorie van geconstrueerde emoties
  • Pijn-neuromatrix
  • Voorspellende interoceptie
  • Sociale ecologie

De geïnformeerde lezer zal niet alleen weten dat de lijst van theorieën strekt van het sociale, psychologische tot het meer lichamelijke domein, maar ook de synergie ervan herkennen waarmee kunstmatige grenzen worden opgeheven. Voorbeelden zijn emoties, welke een lichamelijke sensatie is, maar ze worden traditioneel geschaard onder het psychosociale domein. Een ander voorbeeld is pijn, welke dominant wordt toegeschreven aan lichamelijke factoren, ondanks dat deze heel duidelijk psychosociale componenten bevat. Elk van de genoemde theorieen is een in wetenschap gefundeerde penseelstreek en samen schetsen ze de contouren van het vitaliteitsvak. Bij Chivo hebben we het afgelopen decennium deze contouren ingekleurd met een integraal werkmodel en op basis daarvan interventies geselecteerd gecontroleerd bewijs voor is. Werken vanuit een integraal mensbeeld is dus geen holle intuïtief-klinkende frase, maar een duidelijk op theorieën gefundeerde visie, die vertaald is tot een praktisch werkmodel en dat maakt vitaliteitswerk beduidend anders dan dat van lifecoaches, psychologen en leefstijlcoaches. De oppervlakkige gelijkenis heeft vooral te maken met overeenkomsten in de interventiesfeer, maar dat betekent niet dat de beroepen vergelijkbaar zijn. Dat vergelijk is net zo zinvol als het werk van een chirurg en een timmerman op een hoop gooien, omdat beiden een zaag hanteren. Het is daarom noodzakelijk om ook bij de interventies de oppervlakte te passeren.

Een praktisch perspectief

De Chivo vitaliteitsprofessional wordt geassocieerd met de termen coachen, bewegen en voeden, waardoor de gelijkenis met leefstijlcoaching wordt uitgelokt. Bij leefstijl is men met bewegen gericht op fysieke activiteit om een positieve invloed uit te oefenen op de metabole indicatoren zoals bloeddruk of glucosehuishouding, of mentale energie, stemming en soms nog veel platter, simpelweg gewichtsverlies. Vitaliteitsprofessionals zijn daar zeker niet mee bezig, aangezien zij bewegen gebruiken in situaties waarin men het moeilijk vindt om zich emotioneel uit te drukken. Men is dus meer geïnteresseerd in emoveren (in beweging zetten) dan bewegen. Ook blijkt dat men bij veranderen soms tegen obstakels aanloopt die fysiek veel gemakkelijker uit te lokken zijn dan via gespreksvoering of via huiswerkopdrachten. De doelstellingen met bewegen zijn fundamenteel anders dan die van een gezondheidsgerichte aanpak.

Niet iedereen kan emoties uitdrukken via gesprekken

Als het gaat om voeden is de vitaliteitsprofessional vooral geïnteresseerd in eetmotieven en voedselkeuzes vanwege bijvoorbeeld een negatief lichaamsbeeld of als gevolg van een verstoorde relatie met voeding. Kennis hebben van voeding is handig om cliënten gerust te kunnen stellen, maar verder is het voor onze vitaliteitsprofessionals aanzienlijk minder interessant. De praktische vertaling van het vak vitaliteit sluit daarmee uitstekend aan op de voorgenoemde theorieën. Het doel en het werk van de vitaliteitsprofessional heeft nauwelijks overlap met die van de leefstijlcoach.

Het coachen lijkt het meest raakvlak te hebben met psychologen en lifecoaches, maar de vitaliteitsprofessional is intiem bekend met de invloed van (voorspellende) lichaamsprocessen op keuzes en motivatie. De naadloze integratie van kennis over celbiologie, bioregulatie tot psychologie maakt het werk van de vitaliteitsprofessional anders de genoemde beroepen. En natuurlijk zijn er psychologen die lichaamswerk doen, net als dat er ongetwijfeld lifecoaches zijn die iets weten over het menselijk lichaam, maar zij hebben niet dezelfde theoretische grondslag en ze zijn niet representatief voor hun vakgebied. Bij de Chivo vitaliteitsprofessional is deze integrale visie het uitgangspunt.

Conclusie

Het begrip vitaliteit begint flink tractie te krijgen onder consumenten en in het bedrijfsleven, maar wordt uitgehold omdat men het niet duidelijk kadert. Voor de Chivo vitaliteitsprofessional betekent vitaliteit gewoon levendig, een drang hebben om te leven. Bij die drang hoort ook doelen willen halen en de vitaliteitsprofessional assisteert daarbij vanuit een integraal werkmodel,. In dit model wordt fysieke sensorische informatie opgelijnd met verwachtingen en herinneringen, om de eigen constructen aan te passen waarmee men met de wereld interacteert. Deze visie en werkwijze zijn stevig genesteld in leidende- en aanvullende theorieën die het sociale, psychologische en fysieke domein overstijgen en verbinden. Dat maakt elke gelijkenis met aanverwante beroepen zoals lifecoaches, psychologen en leefstijlcoaches weinig zinvol. Nu je door de oppervlakte heen bent, dan kun je je verder verdiepen in het vak vitaliteit.

Meer lezen uit deze categorie 'Vitaliteit':

De ziekte burnout erkend

De moderne wereld en de millennialgeneratie in het bijzonder wordt geplaagd door een ziekte die burnout genoemd wordt. De schatting is dat 14 procent van de werkende bevolking hier last van heeft, maar toch was er geen erkenning. De Wereldgezondheidsorganisatie heeft...

Is leefstijlgeneeskunde beter?

Ruim 30 geneeskundigen, hoogleraren en economen pleiten voor een radicale verandering in de gezondheidszorg om de diabetesepidemie te keren. Ze ondertekenden een brief die gepubliceerd werd in de NRC, waarin ze beschrijven hoe het breed implementeren van...

Clip: Meer kritiek op mindfulness meditatie in de media

Mindfulness is een hype, maar is dat terecht? Er is namelijk steeds meer kritiek vanuit de media op het fenomeen dat een industrie is geworden. Een clip is een kort item over een onderzoek of een curiositeit. Het is geen uitputtende verhandeling over het onderwerp,...

Dit onderwerp komt aan bod in de volgende opleidingen:

Recente artikelen (kennisbank) uit overige categorieën:

Clip: Armoede slecht voor het hart

Armoede wordt al langere tijd in verband gebracht met hartklachten en een kortere levensverwachting. Onderzoekers wilden weten via welke mechanisme. Een clip is een kort item over een onderzoek of een curiositeit. Het is geen uitputtende verhandeling over het...

Maakt nociplasticiteit de pijn minder centraal?

Het lichaam zit vol zenuwuiteinden genaamd nociceptoren die gespecialiseerd zijn in het waarnemen van prikkels die een (potentieel) schadelijke invloed hebben op het lichaam. Het uitschakelen van deze nociceptie bij mensen met chronische pijn leidt vaak niet tot...

De ziekte burnout erkend

De moderne wereld en de millennialgeneratie in het bijzonder wordt geplaagd door een ziekte die burnout genoemd wordt. De schatting is dat 14 procent van de werkende bevolking hier last van heeft, maar toch was er geen erkenning. De Wereldgezondheidsorganisatie heeft...

Redactionele noot

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, worden opgeslagen of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

We vernemen graag feedback over onze artikelen, omdat we verantwoording afleggen voor claims belangrijk vinden. Een clip is een korte post over actualiteit, een uitgelicht onderzoek of een curiositeit. Het is geen uitputtende verhandeling over het onderwerp, maar is bedoeld om een punt te maken door het in de context te plaatsen. We vernemen graag feedback over onze artikelen, omdat we verantwoording afleggen voor claims belangrijk vinden. 

Wil je kennis uitwisselen over vitaliteit, fitness en leefstijl met andere (aspirant)professionals, bezoek dan Café Chivo op Facebook.

 

Geraadpleegde bron(nen)

  • Geraadpleegde bronnen in dit artikel zijn direct ingelinkt of bij naam genoemd