Hoe effectief en gezond is vasten?

door | feb 13, 2018 | Leefstijl, Voeding | 0 Reacties

Vasten is een millennia-oude traditie die ingezet werd om zowel het lichaam als de geest te reinigen. Tegenwoordig wordt het steeds vaker ingezet om af te slanken of om metabool gezonder te worden. Gelukkig neemt onderzoek toe en krijgen we langzamerhand steeds betere inzichten.

 

 

Vasten
Het traditionele vasten heeft vaak een religieuze oorsprong en het vindt plaats in bijvoorbeeld Boeddhisme, christendom, Islam en Jodendom. Het Boeddhisme kent geen vaste regels, terwijl de regels in het christendom de afgelopen eeuwen versoepeld zijn. In de Islam heeft men te maken met de ramadan, waarbij men tussen zonsopgang en -ondergang niet eet, terwijl de Joden enkele vastendagen kennen. Het is een tijd van bezinning en soms een periode van rouw. Ook kan men om andere redenen vasten, zoals een hongerstaking of om gezondheidsredenen. Zo zou vasten het lichaam reinigen en is het een middel dat vooral ingezet wordt in de natuurgeneeskunde. Vasten kan enkele dagen aaneengesloten of in perioden op een dag, hetgeen intermittent fasting wordt genoemd, ook wel vertaald als interval of periodiek vasten. Tegenwoordig wordt vasten ook ingezet om de (metabole) gezondheid te verbeteren of om af te slanken.
Vet verbranden
Kort nadat men stopt met eten neemt de glucosevoorraad af, en zal vet een groter aandeel innemen van het brandstofmengsel om ons van energie te voorzien. Dit gegeven heeft geleid tot het idee dat men om moet schakelen naar een zogenaamde vetverbrandingsstand om af te kunnen slanken. Dit is fysiologisch onjuist, zoals we hebben toegelicht in het artikel ‘Vetverbrandingsstand, een nutteloos begrip‘. Het gegeven dat vet de dominante brandstof is, betekent namelijk alleen iets als je daadwerkelijk ook meer gaat verbranden over een langere periode. In de eerste paar dagen verliest men vooral vocht. Populaire methoden als Sportvasten en het 5:2-dieet, zijn gebaseerd op dit gegeven. Onderzoeken die gedaan zijn naar dat soort diëten worden niet gemeten met apparatuur waarbij je vet- en vochtverlies kunt onderscheiden. Het is vocht, maar de klant is blij, omdat de illusie dat het om vet gaat in stand wordt gehouden.
Gezondheid
Een interessante vinding van drie dagen vasten is het vernieuwen van het immuunsysteem zoals gevonden bij muizen door de onderzoeksgroep van bioloog Valter Longo (Cheng C-W 2014). Wat dit betekent weet overigens niemand, maar op één of andere wijze wordt dit beschouwd als goed nieuws. In diezelfde periode werd overigens bij fruitvliegen juist vastgesteld dat vasten de kans op infectie verhoogt (McClure D 2014). Het is dus onduidelijk of vasten beschermt of juist verzwakt. Er is alleen veel optimisme, zonder dat we weten waar dat precies op gebaseerd is.
Experimenteel bewijs
Hoewel speculeren over gezondheids- en afslankeffecten een fascinerende bezigheid is, blijkt experimenteel bewijs toch de doorslag te geven. Een recent systematisch overzichtsartikel (Headland M 2016) toont aan dat chronisch energietekort net zo effectief is als periodiek vasten. Een belangrijk criterium was dat de experimenten tenminste 6 maanden duurden, zodat er een betrouwbaarder beeld ontstaat van wat er daadwerkelijk gebeurt. In totaal konden 8 van de experimenten worden meegenomen in een meta-analyse, waardoor de resultaten betrouwbaarder geanalyseerd kunnen worden. Dit leidde tot de conclusie dat periodiek vasten geen beter resultaat oplevert. Ook was er geen verschil te vinden in bloeddruk, insulinegevoeligheid, lipidenniveaus en de HbA1c tussen de normale afslankgroepen en de intervalvastgroepen. Een recent groter onderzoek (Trepanowsky 2017) liet zien dat om de dag vasten eveneens hetzelfde gewichtsverlies liet zien, maar dat het LDL profiel in de vastengroep slechter werd. In een ander onderzoek bleek in ieder geval dat om de dag vasten niet leidde tot slechtere botten (Barnosky A 2017). Als laatste kunnen we melden dat een onderzoek waarin het zogenaamde 5:2-dieet, dus 5 dagen naar behoefte eten en 2 dagen vasten in de rest van de week, ook geen beter resultaat opleverde in gewichtsverlies of metabole indicatoren.
Conclusie
Er zijn verschillende redenen om te vasten en steeds vaker wordt het gedaan om af te slanken of om metabool gezonder te worden. Analyses van onderzoeken laten zien dat het geen meer-effect heeft dan afslanken op de traditionele manier. Hoewel meer onderzoek mag plaatsvinden, is er voldoende materiaal voor een meta-analyse, waaruit blijkt dat vasten niet leidt tot meer gewichtsverlies of een betere metabole gezondheid. Welke methode je kiest om af te slanken, lijkt daarom vooral af te hangen van de persoonlijke voorkeur.

Meer lezen uit deze categorie 'Voeding':

Wat voegt de leefstijlarts toe?

De belangstelling voor leefstijlgeneeskunde bij (huis)artsen neemt toe en dat lijkt terecht te zijn, aangezien veel van de gezondheidsproblemen ontstaan door de wijze waarop we leven. Nu hebben we al leefstijlcoaches en diëtisten. Wat voegt de leefstijlarts toe?    ...

Maakt een gezond microbioom een gezond mens?

Tientallen boektitels, vele cursussen en ontelbare blogs zijn er verschenen over het microbioom. Het betreft de honderden kolonies aan bacteriesoorten die leven in onze darmen. Dit microbioom zou via verschillende wegen een enorme invloed hebben op de gezondheid van...

Clip: Neemt inflammatie toe bij het ketogeen dieet?

Lage graad inflammatie is betrokken bij alle welvaartziekten, maar neemt dat ook toe bij het populairder wordend ketogeen dieet? Een clip is een kort item over een onderzoek of een curiositeit. Het is geen uitputtende verhandeling over het onderwerp, maar bedoeld om...

Dit onderwerp komt aan bod in de volgende opleidingen:

Recente artikelen (kennisbank) uit overige categorieën:

De ziekte burnout erkend

De moderne wereld en de millennialgeneratie in het bijzonder wordt geplaagd door een ziekte die burnout genoemd wordt. De schatting is dat 14 procent van de werkende bevolking hier last van heeft, maar toch was er geen erkenning. De Wereldgezondheidsorganisatie heeft...

Wat voegt de leefstijlarts toe?

De belangstelling voor leefstijlgeneeskunde bij (huis)artsen neemt toe en dat lijkt terecht te zijn, aangezien veel van de gezondheidsproblemen ontstaan door de wijze waarop we leven. Nu hebben we al leefstijlcoaches en diëtisten. Wat voegt de leefstijlarts toe?    ...

Is leefstijlgeneeskunde beter?

Ruim 30 geneeskundigen, hoogleraren en economen pleiten voor een radicale verandering in de gezondheidszorg om de diabetesepidemie te keren. Ze ondertekenden een brief die gepubliceerd werd in de NRC, waarin ze beschrijven hoe het breed implementeren van...

Redactionele noot

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, worden opgeslagen of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

We vernemen graag feedback over onze artikelen, omdat we verantwoording afleggen voor claims belangrijk vinden. Een clip is een korte post over actualiteit, een uitgelicht onderzoek of een curiositeit. Het is geen uitputtende verhandeling over het onderwerp, maar is bedoeld om een punt te maken door het in de context te plaatsen. We vernemen graag feedback over onze artikelen, omdat we verantwoording afleggen voor claims belangrijk vinden. 

Wil je kennis uitwisselen over vitaliteit, fitness en leefstijl met andere (aspirant)professionals, bezoek dan Café Chivo op Facebook.

 

Geraadpleegde bron(nen)

  • Barnosky A (2017), Kroeger CM, Trepanowski JF, e.a. Effect of alternate day fasting on markers of bone metabolism: An exploratory analysis of a 6-month randomized controlled trial. Nutr Healthy Aging. 2017 Dec 7;4(3):255-263
  • Cheng CW (2014), Adams GB, Perin L, e.a. Prolonged fasting reduces IGF-1/PKA to promote hematopoietic-stem-cell-based regeneration and reverse immunosuppression. Cell Stem Cell. 2014 Jun 5;14(6):810-23.
  • Headland M (2016), Clifton PM, Carter S, Keogh JB. Weight-Loss Outcomes: A Systematic Review and Meta-Analysis of Intermittent Energy Restriction Trials Lasting a Minimum of 6 Months. Nutrients. 2016 Jun 8;8(6)
  • McClure CD (2014), Zhong W, Hunt VL, e.a. Hormesis results in trade-offs with immunity. Evolution. 2014 Aug;68(8):2225-33.
  • Trepanowski JF (2017), Kroeger CM, Barnosky A, e.a. Effect of Alternate-Day Fasting on Weight Loss, Weight Maintenance, and Cardioprotection Among Metabolically Healthy Obese Adults: A Randomized Clinical Trial. JAMA Intern Med. 2017 May 1