Introductie Chivo kompas

door | jun 11, 2023 | Beroepsontwikkeling, vitaliteit

Wat is de basis van duurzame vitaliteit, de energie die nodig is om je leven lang doelen na te streven? Dat kun je meten aan de hand van psychomarkers. We hebben ze voor je samengetrokken tot het Chivo kompas.
 

Het Chivo kompas

Het kompas is opgebouwd uit vier cirkels, een zogenaamd venndiagram, dat vier psychologische behoeften vertegenwoordigt. Deze behoeften zijn autonomie, competentie, verbondenheid en onze eigen kandidaat rechtvaardigheid. Die hebben we vertaald naar jezelf ontwikkelen, jezelf zijn, samen zijn en samen ontwikkelen. Elke van die vier basisbehoeften drijven vitaliteit, de energie om doelen na te streven. Ze gaan over mens én motivatie. Die vitaliteit kan kortstondig zijn, van seconden tot enkele jaren. Maar als je je leven lang die energie wilt hebben, dan zal je alle basisbehoeften moeten blijven bevredigen: dat resulteert in duurzame vitaliteit. Het is daarom belangrijk om nader kennis te maken met de vier cirkels:
Chivo vitaliteitskompas

1. Jezelf kunnen zijn
Deze cirkel gaat over keuzes kunnen maken die in lijn liggen met jouw behoeften en waarden. Iedereen heeft dezelfde basisbehoeften, maar we hebben niet allemaal dezelfde waarden. Jouw eigen waarden vormen de persoonlijke routekaart waarmee je je basisbehoeften wilt bevredigen. Weten hoe je jouw behoeften kunt bevredigen in lijn met jouw waarden maakt dat je jezelf kunt zijn.

2. Samen zijn
Wij willen allemaal behoren tot een groep, maar er zijn mensen met wie we samen willen zijn en er zijn mensen met wie we samen moeten werken. We hebben allebei nodig. De mensen met wie je samen wil zijn, zijn de mensen die je zo waarderen dat je jezelf kunt zijn.

3. Samen willen ontwikkelen
Je leeft niet op een eiland, maar in een dynamische wereld waarin alles verandert en steeds op elkaar afgestemd moet worden. Vroeger moesten we bijvoorbeeld vooral samen voor eten zorgen en nu moeten we samen voorkomen dat bijvoorbeeld het klimaat niet ontspoort. Het is meer dan alleen samenwerken, het gaat vooral om samen ontwikkelen.

4. Jezelf ontwikkelen
Zolang je leeft ben je bezig met jezelf ontwikkelen. Dat doe je door je te verdiepen in je interesses of activiteiten waar je van ‘aan’ gaat. Meestal gaat dat vanzelf, tenzij je bijvoorbeeld andere zaken of andere mensen altijd voorrang geeft en dan sta je stil. Wanneer dat zo is wordt het tijd om jezelf weer aandacht te geven en jezelf weer te prikkelen.

Psychomarkers

Als het gaat om welbevinden, kijkt men al snel naar lichamelijke functies en signalen, zoals bloedglucose, cholesterol of BMI. Deze biomarkers voorspellen of de gezondheidstoestand in de verkeerde richting evolueert, zodat er tijdig kan worden ingegrepen voordat iemand daadwerkelijk ziek wordt. Ze geven echter weinig inzicht in iemands waardigheid, motivatie om voor zichzelf te zorgen, energieniveau of vermogen om vol te houden. Juist deze aspecten zouden we willen weten, omdat ze vaak veel beter voorspellen hoe het met iemand gaat. Daarom hebben we een equivalent nodig van de biomarkers, en dat noemen we psychomarkers. Die psychomarkers zijn de indicatoren die iets zeggen over de psychologische basisbehoeften: Jezelf zijn (autonomie), samen zijn (binding), jezelf ontwikkelen (competentie) en samen ontwikkelen (rechtvaardigheid). Die helpen voorspellen of iemand zal floreren of zal verpieteren!

Vitaliteit is geen gezondheid

De energie hebben om doelen na te streven blijkt ook aanwezig te zijn als je ziek bent, zelfs als je nooit meer beter wordt. Je kunt dan nog steeds gemotiveerd zijn om een waardig leven op te bouwen of zelfs waardig je leven af te ronden. Daar staat tegenover dat er zat gezonde mensen met hun ziel onder hun arm kunnen lopen en helemaal niets meer willen en voor elkaar krijgen. Als je vitaliteit hoog genoeg is, dan heb je ook de motivatie om je gezondheid te verbeteren. Zonder vitaliteit voel je die aandrang niet eens. Het is voorwaardelijk gebleken. Ook TNO en RIVM zijn tot de conclusie gekomen dat vitaliteit niet gelijk is aan gezondheid of kwaliteit van leven. Het gaat over motivatie, energie en veerkracht. Het is de reden waarom we in ons Chivo kompas richten op psychologische en niet op de biologische basisbehoeften.

Vitaliteit is geen geluk

Het is intuïtief om te denken in termen van geluk, maar onze insteek is waardigheid, het idee dat elk mens van waarde is én ook gelijkwaardig is. Ook mensen met mentale ziekten kunnen perioden geen geluk ervaren, maar wel vitaliteit, omdat ze doelen hebben of doelen willen. Sturen op geluk is daarmee in strijd met de realiteit. Als we echter insteken op waardigheid, dan kunnen we ons zelf zijn en hebben we een basis om echt samen te werken. Voor de één leidt dat tot geluk, voor de ander tot zingeving, ook als men daarvoor moet lijden. In alle gevallen leidt het tot een waardig leven, een leven dat de moeite van het leven waard is. Dat geeft een leven lang energie en is de basis voor duurzame vitaliteit. 

Domeintoepassingen voor het Chivo vitaliteitskompas

Domeintoepassingen

Het Chivo kompas met de psychomarkers kan in allerlei domeinen worden ingezet. In de gezondheidszorg om het biopsychosociale model aan te vullen, in het privédomein van opvoeding en relaties, in het werk- en schooldomein als het gaat om welbevinden én prestaties, en in het sociaal domein in relatie tot sociale rechtvaardigheid.

De universele toepassing van de psychomarkers is mogelijk omdat ze universeel zijn. Ze zijn in alle onderzochte culturen gevonden. Ze gaan namelijk over de mens en motivatie. Ze vormen de basis van waardigheid en daarmee het uitgangspunt voor beschaving, omdat beschaving gaat over individuele en collectieve waardigheid. De psychomarkers zijn universeel en betekenisvol gebleken in alle culturen. Ze zijn ook van betekenis als het gaat om werk, de relatie met de gemeente, school of de eigen leefstijl. 

Wetenschap 

Dit is geen intuïtief samengesteld venndiagram, maar één gebaseerd op wetenschappelijke theorie en statistische analyse. De posities van de cirkels zijn ook niet willekeurig, maar gebaseerd op een circumplex waarin doelen zich statistisch concentreren rondom behoeften. Wanneer deze behoeften bevredigd worden, heeft dat een positieve invloed op het welbevinden, veerkracht, zingeving, prosocialiteit, eigenwaarde en natuurlijk duurzame vitaliteit. De wetenschappelijke onderbouwing van het kompas kun je lezen in onze whitepaper ‘Homo collaboratus, de essentie van duurzame vitaliteit‘.

Overlappende cirkels

Daar waar de cirkels overlappen tref je een wat meer technische benaming aan, zoals persoonlijke identiteit of weerbaarheid. Jezelf ontwikkelen in combinatie met jezelf zijn, betekent dat je werkt aan je persoonlijke identiteit. Wie ben je en waar sta jij voor? Sociale identiteit gaat over in welke groepen je je herkent, zoals familie, je werk of een land van herkomst. Maar veel belangrijker nog is dat je die groepen een ‘thuis’ zou willen noemen. Weerbaarheid en veerkracht worden worden vaak als synoniemen ingezet, maar verschillen weldegelijk. Weerbaar zijn betekent dat je onder (emotionele) druk niet zomaar omvalt. Mocht je onverhoopt omvallen dan betekent veerkracht dat je snel weer op kunt staan. Beide zijn nodig voor duurzame vitaliteit, want zonder wrijving krijg je geen glans.

Duurzame vitaliteit

Als alle cirkels overlappen in je leven, dan heb je waardigheid. Je hebt alles van waarde voldoende aandacht gegeven. Dat biedt je een platform voor duurzame vitaliteit, de energie hebben om een waardig leven op te bouwen. Het embleem in het midden is het beeldmerk van Chivo. Dat is gekozen, omdat het Chivo een samentrekking is van het Chinese Chi en het Latijnse Vivo, wat zoveel betekent als het verlevendigen van levensenergie. Vitaliteit dus en is daarmee een integraal onderdeel van het ontwerp. Je ziet dat het bij ons niet draait om geluk of per se een gelukkig leven leiden, maar om een waardig leven. Wat jij de moeite waard vindt is nogal persoonlijk. Het belangrijkste is dat je je realiseert dat je het nooit in je eentje doet, maar met de mensen met wie je wilt zijn en de mensen met wie je moet samenwerken. Het klinkt tegenstrijdig, maar alleen samen kan een ieder zijn persoonlijke basisbehoeften bevredigen. Dat is de basis voor duurzame vitaliteit. 

Wat heb je nodig?

Er zullen momenten in je leven zijn dat de vier cirkels elkaar niet overlappen en dan kan het Chivo kompas je helpen met bepalen waar je bent en waar je aandacht aan kunt schenken. Je bevindt je in een specifieke situatie in je leven en soms is het goed om even stil te staan bij vragen die je jezelf kunt stellen. Leef je niet teveel in je comfortzone? Ontwikkel je zelf nog genoeg? Kun je je gevoelens delen met de mensen met wie je graag samen wilt zijn? Leef jij nog voldoende naar je eigen waarden? Die vragen in het kompas kunnen je helpen om je aandacht te richten op je waardigheid. Wil je echte diepgang, dan kun je je laten begeleiden door een vitaliteitskundige al dan niet  met een specialisatie leiderschap of klinisch en lid van de beroepsvereniging BOvV

Chivo vitaliteitskompas met vragen

Conclusie

Er is een wetenschappelijke formule voor duurzame vitaliteit, die onderbouwd kan worden met duizenden publicaties van observationeel en experimenteel onderzoek. Het betekent dat het niet alleen werkt op papier, maar ook in de praktijk. Het hart van die formule is dat duurzame vitaliteit het gevolg is van samenwerken om ieders persoonlijke basisbehoeften te bevredigen, zodat er een waardig leven opgebouwd kan worden. 

Inschrijven nieuwsbrief #35

Schrijf je in voor één of beide nieuwsbrieven

Ontvang periodiek onze meest recente nieuwsberichten over vitaliteit en/of leefstijl. Als het geen waarde (meer) toevoegt dan kun onderaan de nieuwsbrief met een paar klikken uitschrijven.


Meer lezen uit deze categorie 'Vitaliteit' :

Bestaat voedselverslaving?

Bestaat voedselverslaving?

In een recente wetenschappelijke publicatie komt men tot de conclusie dat er weinig tot geen bewijs is voor de gehypte voedselverslaving (Hebebranda J 2014). Het veronderstelde fenomeen is daarnaast slecht begrepen, aangezien men geen onderscheid maakt tussen de...

Zijn familieopstellingen effectief?

Zijn familieopstellingen effectief?

Familie-opstellingen zijn populair onder coaches en therapeuten. Het is een therapeutische sessie waarbij een deelnemer een vraagstuk inbrengt waar hij of zij helderheid over wil krijgen. Voor de hoofdrolspelers in dat vraagstuk, vaak familieleden van degene die het...

EZY – Het jongerenprogramma

EZY – Het jongerenprogramma

In een wereld waarin technologie en welvaart de illusie geven dat alles mogelijk is, blijken velen juist de weg kwijt te raken. Het is een paradox die vooral de jongeren hard lijkt te treffen, zo blijkt uit de recente regen aan cijfers over de mentale gezondheid. Wij...

Dit onderwerp komt aan bod in de volgende opleidingen:

Recente artikelen (kennisbank) uit overige categorieën:

Bestaanszekerheid is onvoldoende

Bestaanszekerheid is onvoldoende

Dit artikel is integraal overgenomen uit onze nieuwsbrief VisieVitaal (v20230919)Het thema bestaanszekerheid lijkt nu het speerpunt te zijn waarmee alle politieke partijen kiezers naar hun winkel willen trekken. Op verzoek van diverse partijen hebben wij eens...

Connect community, welkom!

Connect community, welkom!

Chivo heeft altijd actief geïnteracteerd met (aspirant)professionals, omdat kennis delen en verantwoording afleggen voor claims behoren tot de kernwaarden. We zullen dit blijven voortzetten en gaan dat doen op ons nieuwe communityplatform genaamd Connect, dat volledig...

Oxytocine, het knuffelhormoon? Is de liefde over?

Oxytocine, het knuffelhormoon? Is de liefde over?

aIn 2010 werd het hormoon oxytocine wereldwijd populair. De auteurs van een baanbrekend onderzoek concludeerden dat het mensen zou helpen om elkaar meer te vertrouwen en daarmee meer te binden. In een 2011 TED talk gaf Paul Zak, een van de auteurs, een recept mee....

Redactionele noot

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, worden opgeslagen of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

We vernemen graag feedback over onze artikelen, omdat we verantwoording afleggen voor claims belangrijk vinden. Dit artikel is een korte post over actualiteit, een uitgelicht onderzoek of een curiositeit. Het is geen uitputtende verhandeling over het onderwerp, maar het is bedoeld om een punt te maken door het in de context te plaatsen. 

Wil je kennis uitwisselen over vitaliteit, fitness en leefstijl met andere (aspirant)professionals, bezoek dan onze connect community. Reageren op het artikel kan ook op de community, maar dan in de café's waar je lid van kunt worden.

Geraadpleegde bron(nen)