Lifecoachen en de verkoop van de Amerikaanse droom

Het leven kent vele hobbels en soms is het handig als iemand je helpt navigeren. Je kunt dan terecht bij een lifecoach die een cliënt, ook wel coachee genoemd, gericht kan helpen met persoonlijke- of professionele doelen. In de privésfeer kan het gaan om existentiële vraagstukken tot waarom iemand niet los kan rukken uit een relatie. In professionele zin kan een lifecoach helpen in de ontwikkeling van een carrière of ter voorbereiding van een belangrijke professionele stap. Een lifecoach zou vooral goede vragen moeten stellen, waardoor een coachee gedwongen wordt om zelf na te denken. De moderne lifecoach combineert persoonlijke- en professionele doelen voor een cliënt, want waarom zou je leven alleen beperkt blijven tot privé of werk?

De sociale media staan bol van de boodschappen dat gewoon leven niet meer genoeg is. We moeten namelijk gaan ‘thriven’ of ‘transformeren’ en het liefst nu! Het betekent concreet dat je financieel succes moet hebben, vrijheid door te leven als digitale nomade en constant je imago moet verkopen door veel strandplaatjes te posten met je laptop. Uiteraard moet men regelmatig melden dat het leven niet over rozen gaat en dat men ‘facking’ hard moet werken voor succes, maar dat het allemaal de moeite waard is. Dit is de stereotype omschrijving van de hedendaagse lifecoach, die meestal ook nog personal trainer is (geweest), maar zichzelf heeft getransformeerd. De lifecoachindustrie wordt wereldwijd geschat op 11 miljard dollar omzet per jaar, waarin men streeft naar het goede leven volgens de ‘Amerikaanse droom’. De officiële cijfers liggen op 2 miljard dollar omzet, maar dat zijn uitsluitend de gecertificeerde coaches. De nieuwe lichting heeft dat niet nodig, want dat is namelijk ouderwets. Leren doe je tegenwoordig via pseudowetenschappelijke presentaties van Tim Ferris, Tony Robbins, Simon Sinek, etc. die op pakkende wijze spaarzame feiten versmelten met goedklinkende onzin. Levens- en zakelijke wijsheden komen uit het dagelijks lezen van management en persoonlijke ontwikkelingsboeken, die vaak net zo matig onderbouwd zijn aangevuld met de coachvergaarbak NLP, waarvan de helft niet klopt en niemand weet welke helft. De verhalen, lang of kort, kunnen uiteindelijk worden teruggebracht tot het kernachtige ‘just do it‘. De mens wordt gedegradeerd tot een robot, die computerinstructies moet uitvoeren. En hoewel actie een voorwaarde is, blijkt garantie op succes niet het automatisch het gevolg te zijn. Testimonials van cliënten zijn er natuurlijk ook, maar de meesten zijn van mensen die eigenlijk geen coach nodig hadden om succesvol te worden en soms afgewisseld met een gelukkige uitzondering, die vanzelf bovendrijft als je maar voldoende volume draait.

De verkoop van de Amerikaanse droom is niet nieuw en decennia onderzoek laat zien dat het niet werkt. Groeidenken, grit en andere concepten uit de poppsychologie proberen het idee te verkopen dat de wereld eerlijk is en dat je met hard werken alles kunt bereiken. De moderne lifecoach papegaait deze boodschap, want ze leven ervan. De realiteit is dat er nergens een grotere kloof is tussen arm en rijk dan in de Verenigde Staten. Dit onrecht wordt getolereerd, omdat rijke en arme Amerikanen de kans dat ze een inkomenstrap kunnen stijgen door hard te werken, met 500 procent overschatten (Kraus MW 2015). In een column van hoogleraar economie, Robert H. Frank, wordt verteld dat succes grotendeels afhankelijk is van geluk. Het leidde tot een enorme negatieve respons van ongeïnformeerden, die de maakbaarheid van succes levend wilden houden. De grote onzekerheid van de toekomst, de grote welvaart, de enorme zichtbaarheid door sociale media hebben een flinke invloed op onze verwachtingen. Een deel van de millennials stelt doelen die hij / zij zelf niet denkt te halen en een nog veel grotere groep denkt niet aan de verwachtingen van anderen te kunnen voldoen. Er is zat onderzoek gedaan naar dit ‘goede leven’ en vooral naar de oppervlakkigheid, zoals het nu verkocht wordt. Streven naar financieel succes, vrijheid en bijbehorend imago worden gecorreleerd met grotere kans op leegheid, negatief affect, depressie en verminderde vitaliteit (Kasser T 1993). Deze samenhang werd opnieuw gevonden in een systematisch overzichtsartikel met een meta-analyse (Bradshaw EL et al 2022). Uit die analyse blijkt dat het over de hele wereld wordt gevonden, dus ongeacht het continent of cultuur. De harde waarheid wordt gecoat met een heel dun laagje zingeving door te stellen dat het je passie is om anderen te helpen hun passie te verzilveren. Het is een schaamlap om de leegte te verhullen.

Succes is grotendeels afhankelijk van geluk en Bill Gates van Microsoft is daar een voorbeeld van. Opgegroeid in een welvarend gezin maakte privé-scholing mogelijk, waardoor hij programmeerlessen kreeg in een tijd waarin minder dan 0,01% van zijn generatie toegang had tot computers. Zijn moeder kende de bestuursvoorzitter van IBM, waardoor hij in aanmerking kwam voor de opdracht om het besturingssysteem te leveren van de eerste IBM PC en de rest is geschiedenis. Met de wijsheid achteraf, kun je altijd een verklaring vinden waarin geluk een kleiner aandeel had in het succes van Bill Gates, een fenomeen dat in de psychologie hindsight bias wordt genoemd. Deze vorm van vooringenomenheid blijkt bij succes nog veel sterker te zijn dan in andere situaties. Het verhaal van Gates is een anekdote waar er talloze van zijn, maar ook uit experimenten blijkt dat geluk leidt tot succes. Zo werden in de Berkeley universiteit bijvoorbeeld drie groepen gevormd met elk drie deelnemers, die een moreel probleem moesten oplossen. Elk van de groepen kreeg volstrekt willekeurig een leider aangewezen. Na een half uur verscheen iemand met 4 koekjes in de kamer van een groep. Wie kreeg het extra koekje? Dat waren de leiders van de groepen, die compleet willekeurig waren gekozen. Dat een van de leiders bijvoorbeeld niet gegeten zou hebben en daarom het extra koekje kreeg is nog te verkopen, maar alle drie is onwaarschijnlijk. Het is een experimenteel voorbeeld van hoe geluk de allesbepalende factor kan zijn van succes. En natuurlijk zal hard werken en talent bijdragen, maar talloze economische onderzoeken laten zien dat geluk een groot aandeel heeft. Nog veel interessanter is dat de aangewezen leiders, het extra koekje ook toe-eigenden. Het is een indicatie van de corrumperende gevolgen van ‘just do it‘ in een positie van macht. Het sluit aan bij de vinding dat meer dan de helft van de onderzochte ‘effectieve’ leiders, psychopathologische trekken vertoont. Naast geluk, is het kennelijk ook belangrijk om over lijken te gaan. ‘Just do it‘, krijgt daamee een extra dimensie, die zou moeten leiden tot reflectie.

Lifecoachen naar de Amerikaanse droom is net zo oppervlakkig als dat het klinkt, met holle frasen als ‘de beste versie van jezelf worden’, wat in de praktijk vertaald wordt in bouwen aan het lichaam van een god of godin, succes uitstralen en de boeken posten die je dagelijks leest. In diezelfde visie zijn armoede en obesitas het gevolg van karakterzwakte, zo is vaak de letterlijke boodschap. Het is onmenselijk, eenzijdig, ongeïnformeerd, egocentrisch en het holt ons uit, maar kritiek wordt helaas gezien als negativiteit van mensen die het je misgunnen. De vraag is wat het alternatief is. Wat kun je met al die energie die gestoken wordt in de allerplatste versie van de Amerikaanse droom? Wat dacht je van de nobelste versie van de droom? Opkomen voor anderen die jou niet kunnen betalen, een ander het geluk gunnen, niet positief hoeven te zijn maar vrijheid van meningsuiting aanvaarden, strijden voor elkaar en de wereld een klein beetje een mooiere plek maken? Dus niet de beste versie van jezelf, maar de nobelste versie van ons. Elke cultuur kent het fenomeen deugden, eigenschappen die inspireren en een doel dienen anders dan jezelf. Voorbeelden van deugden zijn eerlijk zijn, bescheidenheid, compassie tonen en altruïsme. Dat levert zelden directe voldoening op, want bescheidenheid is zo ontzettend slecht te vangen op instagram, welk filter je ook gebruikt. Maar het doel is niet zelfverheerlijking, niet thriven of transformeren om er beter uit te zien, maar om de wereld een klein beetje beter te maken zonder dat je er zelf beter van hoeft te worden. Ook daar is onderzoek naar gedaan (Post SG 2005). Het maakt je leven zwaarder, want het kost moeite, maar uiteindelijk is je nalatenschap één waar jezelf trots op kunt zijn, ook als anderen er nooit achter komen. Daarbij moet je zeker nog op jezelf passen en zelfs dan levert het je niets op, maar kom je er toch sterker uit. Welke lifecoach helpt je daarmee?

Er is geen twijfel over mogelijk dat deze nieuwe wereld verwarrend is met alle mogelijkheden die het biedt. Een gids in de vorm van een lifecoach is daarom best nuttig, ware het niet dat deze beroepsgroep steeds vaker het pad bestijgt waarin de leugen wordt verspreid dat je alles kunt bereiken als je maar hard genoeg werkt. Het is de Amerikaanse droom, maar die blijkt niet eens te zijn weggelegd voor de gemiddelde Amerikaan. Alleen richten op positiviteit maakt je een half mens, het leven ís namelijk niet eerlijk. Er is niets mis met het streven naar grootsheid, maar de korte termijn gratificatie van maatschappelijk succes heeft een ruw randje die op een geven moment gaat irriteren. Het is namelijk nooit genoeg, terwijl voldoening in het dienen van een doel buiten jouw eigen belangen, het welzijn van jezelf en anderen verbetert. Hiermee wordt niet gesteld, dat er iets mis is met het hebben van maatschappelijk succes, maar dat het vervliegt als het niet stevig verankerd ligt in een fundament; een moreel fundament. De eerste stap in het bouwen aan een dergelijk moreel fundament, is stoppen met de verkoop van de leugen van de Amerikaanse droom. Doe je mee?