Goed artikel over de eiwithype door Laurens Bluekens, die ook de meer historische aandacht voor macronutriënten beschrijft. Je kunt het hier lezen in Trouw, maar is wel achter een betaalmuur.
Wat we eraan toe willen voegen, is een doelgroep die extra eiwit nodig heeft, maar zelden wordt besproken: namelijk de afslanker. Dat is relevant, want de experts claimen — grotendeels terecht — dat je genoeg eiwit binnenkrijgt via normaal voedsel. De andere claim is dat meer eiwit niet automatisch leidt tot meer spiermassa. Allemaal mee eens, maar dat is niet de praktijk.
De meeste mensen die de sportschool binnenstappen — en dat zijn er toch een paar miljoen — hebben vaak een gezondheids- of afslankwens. In bijna alle gevallen is de eerste wens impliciet ook de tweede. Laten we dat nu eens cijfermatig uitdrukken aan de hand van de gemiddelden van het Voedingscentrum en CBS-cijfers.
👉 Vrouw, 72 kg, met een energiebehoefte van 2.000 kcal per dag
👉 Man, 82 kg, met een energiebehoefte van 2.500 kcal per dag
👉 Aanbevolen is dat 10 energieprocent (E%) uit eiwit bestaat.
👉 De werkelijke inname is echter 14 E% voor beide geslachten, volgens de VCP.
👉 Dat komt ongeveer neer op 1 gram eiwit per kg lichaamsgewicht.
Wij krijgen dus met ons normale eetpatroon meer dan de aanbevolen hoeveelheid binnen.
Maar als we dat terugbrengen naar het primaire doel van de miljoenen mensen die fitnessen, dan ziet het plaatje er ineens heel anders uit.
Stel je voor dat je 500 kcal per dag minder wilt eten. Dan blijft je eiwitinname nog steeds op 14 E%, maar de hoeveelheid per kg lichaamsgewicht daalt dan van 1 naar 0,73 gram per kg. Dat is minder dan de aanbevolen 0,8 gram in normale situaties, en aanzienlijk lager dan de 1 gram die ze nu eten.
Als je afslankt, heb je echter niet minder, maar juist meer eiwit nodig (Kokura et al 2024). De aanbevolen hoeveelheid is dan 1,3 tot 1,6 gram per kg lichaamsgewicht, maar je krijgt dan nog maar net de helft binnen.
Er is een reden waarom afslanken niet risicoloos is. Hoewel een recente, onbegrijpelijke review iets anders beweert, zijn de data overtuigend: afslankpogingen hangen samen met risico's op verlies van vetvrije massa, sarcopenie, gewichtstoename en diabetes. De conclusies van die review worden overigens tegengesproken door andere reviews, zoals we eerder hebben beschreven:
Eiwitsuppletie kan een beschermende rol spelen. En ja, eiwit heeft zeker impact op het klimaat — maar meer eten omdat je 10 kg zwaarder bent, heeft dat ook. Daarmee stel ik niet dat eiwitsuppletie alles oplost, maar er is een rol weggelegd die verder gaat dan alleen bodybuilders of ouderen, zeker als de helft van Nederland te zwaar is. Verre van kleine groep!
Dat betekent nog steeds niet dat je je in de luren moet laten leggen door voedingsproducenten of ‘onzinfluencers’, zoals de Bluekens schrijft.
Meer leren kun je in onze module Healthcoach.
Wij zijn nooit zo geïnteresseerd in voor- en nafoto's, omdat we weten dat het draait om na-nafoto's. Dat komt omdat het jojo-effect er ook daadwerkelijk is, alleen niet volgens deze review (Sanaya N et al. 2024) die afgelopen jaar uitkwam.
💡 Ontbrekende studies
Een blik op de literatuurlijst vertelt je meteen waarom de auteurs tot deze conclusie komen. Zomaar een greep uit publicaties die ontbreken:
🔗 Pownal JN et al. 2015 (DXA)
🔗 Dandanell S et al. 2017 (BIA)
🔗 Murphy RA et al. 2014 (DXA)
Bij elkaar meer dan 5.000 deelnemers, waarvan de eerste studie uitmaakt van de Look AHEAD-studie, veruit de meest succesvolle leefstijlstudie die er is. Alle drie laten ze zien dat vetmassa toeneemt en vetvrije massa afneemt. Ook wordt jojoën gecorreleerd met een risicoverhoging op diabetes en sarcopenie.
💡 Kleine studies
Opvallend is dat Sanaya vooral hele kleine studies bevat die tussen de 6 en 349 deelnemers hebben. Er is een uitzondering, een cross-sectionele observatie (Halali et al., 2022), en de conclusie is als volgt:
“Multiple attempts to lose weight may unfavourably affect T2D risk factors as well as lifestyle intervention outcomes.”
De studies die ontbreken vormen een grotere groep dan de totale review van Sanaya met 23 studies.
Veruit het sterkste bewijs komt uit de Look AHEAD-studie waarin de leefstijlgroep 8 jaar is begeleid en die werd beëindigd omdat er geen verschil was in klinisch eindpunt (coronaire incidenten). Ook in secundaire eindpunten zoals HbA1c was er geen verschil. De begeleiding kostte ongeveer 10.000 dollar, vergelijkbaar met bariatrische chirurgie. Het effect werd zowel na het eerste als het achtste jaar gevonden.
💡 Andere review
Het idee dat het jojo-effect, ook wel bekend als weight-cycling (WC) geen specifieke gevolgen heeft voor de lichaamscompositie is opmerkelijk, zeker gezien een nieuwe review uit 2025 eveneens tot een andere conclusie komt:
"Effects of WC on body compartments may be underestimated depending on body composition measurements, interference of physical exercise, number of WC, age and population characteristics. Studies using the most precise methods to assess body composition changes, as well as those with higher number of WC and/or including old subjects, show that with WC, lower fat-free mass (FFM) is regained with a mismatch between muscle and fat."
Het zal je niet verbazen, maar die ontbrekende studies zijn hier wel opgenomen.
👉 Conclusie
Afslanken is geen risicoloze sport, zoveel is duidelijk. Het betekent echter niet dat men van afslanken moet afzien. Het betekent ook niet dat men van afslankmedicatie moet afzien. Het betekent ook niet dat er geen mensen succesvol kunnen zijn. Maar we moeten nog steeds duidelijk zijn over de risico's.
Ps. deze post is naar aanleiding van deze discussie.
Meer leren over het onderwerp en hoe je mensen goed kunt begeleiden kan in onze module Healthcoach.
Wil jij mensen in beweging brengen en het verschil maken?
Help mensen met (een verhoogd risico op) diabetes op weg naar een gezondere leefstijl.
De Bas van de Goor Foundation organiseert al 10 jaar op honderden locaties in Nederland wandelgroepen voor mensen met diabetes of een verhoogde kans daarop. Deze aanpak, de Nationale Wandeluitdaging (voorheen Nationale Diabetes Challenge), is inmiddels bewezen effectief: deelnemers bewegen meer, voelen zich fitter en blijven vaak ook na afloop van het programma zelfstandig wandelen.
Voor de Nationale Wandeluitdaging Plus, zijn we op zoek naar leefstijlcoaches en wandeltrainers die een groep willen opzetten en begeleiden.
Wat houdt het in?
Gedurende 20 weken begeleid je een vaste wandelgroep bij jou in de buurt. Je gebruikt een geprotocolleerd programma waarin niet alleen wandelen centraal staat, maar ook kracht- en balansoefeningen. Je helpt mensen met diabetes of een verhoogd risico daarop (waaronder mensen met overgewicht, hart- en vaatziekten, ouderen en mensen met een migratieachtergrond) om letterlijk en figuurlijk stappen te zetten naar een gezonder leven.
Wat krijg je?
- Een compleet uitgewerkt programma in een praktisch programmaboek
- Inhoudelijke en praktische ondersteuning vanuit de Bas van de Goor Foundation
- Een passende vergoeding voor jouw inzet (subsidie vanuit het ministerie van VWS)
- En vooral: voldoening uit het helpen van mensen die het hard nodig hebben
Meer weten? Sluit aan bij één van de online informatiebijeenkomsten:
- 27 mei – 16:00 uur
- 12 juni – 12:00 uur
Aanmelden kan hier – https://bvdgf.ac-page.com/informatiebijeenkomst-nwu-plus-mei-juni
Samen brengen we Nederland in beweging. Help je mee?
We weten al jaren dat regelmatig bewegen goed is voor je lichaam én je geest. Maar nieuw onderzoek (Maltagliati S 2025) laat iets opvallends zien: fysieke activiteit maakt je cognitief alleen gezonder als je er ook plezier in hebt.
In een studie onder ruim 500 studenten ontdekten Canadese onderzoekers dat alleen mensen die intrinsiek gemotiveerd waren om te bewegen — omdat ze het leuk vinden of interessant — cognitieve voordelen rapporteerden. Denk aan beter kunnen concentreren, helder nadenken en sneller informatie verwerken.
Bij studenten die bewogen uit plichtsgevoel (“omdat het moet”) of vanwege externe motivatie (“omdat anderen dat willen”), had beweging geen merkbaar effect op hoe scherp ze zich voelden.
🔍 Alleen bij mensen die sporten omdat ze dat leuk vinden, bleek er een positief verband tussen bewegen en cognitieve gezondheid.
💡 Wat betekent dit?
- Bewegen omdat het moet werkt niet altijd — als je geen zin hebt of je ertoe dwingt, profiteer je minder van de mentale voordelen.
- Plezier is krachtiger dan je denkt — het zorgt niet alleen dat je het volhoudt, maar versterkt ook het effect van de activiteit op je brein.
- Dit sluit aan bij eerdere studies: intrinsieke motivatie activeert hersengebieden die betrokken zijn bij beloning, leren en geheugen.
Nu de Chileense bubbel is gebarsten (relatief draconische maatregelen bestrijden geen obesitas), keren we weer terug naar Japan. Daar krijgen kinderen namelijk voedingseducatie op school, en het obesitaspercentage ligt er op slechts 5 procent. Laat ik die bubbel ook even doorprikken.
In Japan is er sinds 2005 sprake van Shokuiku (voedselopvoeding), waarvan men beweert dat het werkt. Dat is een opvallende bewering, want vóór 2005 was er geen sprake van een dramatische toename van obesitas onder kinderen, en erna evenmin van een dramatische afname.
Wellicht komt het door de voedselomgeving? Als we echter kijken naar het aantal McDonald's-vestigingen, dan is er in Japan één vestiging per 42.700 mensen. In Nederland is dat één per 68.500. Kijk je wat breder naar fastfoodzaken (gebaseerd op meerdere bronnen), dan zie je dat Japan een verhouding heeft van 1 op 1.650 mensen, terwijl dat in Nederland 1 op 3.200 mensen is. Het hele idee dat het aanbod de gewichtstoename drijft, is eerlijk gezegd behoorlijk vreemd. De markt reageert immers op de vraag.
Wat zou dan een relevante factor zijn? Als ik het moet inschatten vanuit de motivatiewetenschap, dan is dat cultuur. Chili en Japan hebben een collectivistische cultuur, maar Japan is daarnaast ook sterk hiërarchisch. Er is bovendien een mate van fatshaming. Voor de liefhebbers van de Blue Zones betekent dit concreet dat een Blue Zone-gemeente inhoudt dat je mensen aanstelt die de baas spelen over anderen en bovendien fatshamen. Dat draagt niet per se bij aan betere gezondheid.
De vraag is dus: moeten we terug naar een collectivistische en sterk hiërarchische cultuur? Als je kijkt naar het World Happiness Report (WHR), dan zie je dat Nederland in de top 5 staat, en Japan op nummer 51. Je wordt niet per se gelukkig van gecontroleerde culturen. Het alternatief is niet van individualistisch naar collectivistisch, maar van individualistisch naar autonoom (dat zijn geen synoniemen). Mensen die autonomie ervaren zorgen doorgaans beter voor zichzelf en voor anderen. Je leer dat echter nergens en dat is onderwijs wat we nodig hebben.
Graag kom ik in contact met een CHIVO-gediplomeerd trainer die me kan ondersteunen in het 'back on track' komen na/met o.a. een ernstige, blijvende blessure.
De activiteiten waar ik voorheen veel energie, plezier, kracht en conditie uit haalde (hardlopen, triatlon, waterpolo, skiën) mogen en kunnen niet meer, ik ga graag op zoek naar vervangende activiteit(en)!
Wie kan me ondersteunen hierin, in de buurt van Holten/Rijssen? Ik ben er klaar voor!
Anne
Beweegactiviteit correleert met levensverwachting, maar wie zegt dat beiden niet door de genen komen? Het is namelijk onduidelijk of het ook causaal is, omdat de meeste onderzoeken eenmalige metingen betreffen, niet vergelijkbare populaties onderzoeken en de experimenten te kort duren. In dit onderzoek heeft men tweelingen gevolgd over een lange periode.
Het is belangrijk dat het hier gaat om bewegen in de vrije tijd, omdat zware fysieke activiteit op het werk vaak wordt geassocieerd met ziekte. In dit onderzoek is er niet alleen gebruikgemaakt van tweelingen (22.000), maar heeft men ook gecorrigeerd voor leefstijlfactoren, epigenetische factoren, en waren er meerdere metingen (vragenlijsten in 1975, 1981, 1990) over beweegactiviteit.
De tweelingen werden verdeeld over vier groepen van activiteit, en zowel de laagste als de meest actieve groepen bleken epigenetische aanwijzingen te hebben van versnelde veroudering. Bij de middelste twee groepen bleek het beweegprofiel gunstig te zijn voor de levensverwachting tot ongeveer vijftigjarige leeftijd. Daarna maakte het geen verschil meer. Dit is overigens vaker geconstateerd.
De auteurs komen tot de conclusie dat beweegactiviteit niet per se de levensverwachting vergroot, maar dat genen die bijdragen aan beweegactiviteit ook bijdragen aan een langere levensverwachting. Anders gesteld: gezonde mensen bewegen meer.
Hetzelfde geldt feitelijk voor depressie. Bewegen wordt ook geassocieerd met minder depressie, maar in 2007 verscheen ook daar een tweelingenonderzoek, waarin werd vastgesteld dat verschillen in beweegactiviteit tussen een tweelingpaar helemaal geen samenhang vertoonden met depressie.
Toch suggereren experimenten een causaal verband, maar in systematische overzichtsartikelen hebben zoveel verschillende beweegvormen (yoga tot hardlopen) kennelijk effect hebben op depressie, dat je je serieus moet afvragen of bewegen hier het effect veroorzaakt, of dat het bijvoorbeeld gaat om het hebben van een doel (autonomie), of het kunnen genieten van een interessante activiteit zelf (competentie) en het samenzijn (binding). Ik heb wel vaker dat mensen verwijzen naar een systematisch overzichtsartikel om aan te tonen dat bewegen goed is, maar wij moeten echt een paar lagen dieper kijken.
Matige activiteit is dus prima, maar het preventieve effect op levensverwachting en depressie is tot nu toe sterk overschat, omdat gezondere mensen meer bewegen en langer leven. Beiden zijn grotendeels genetisch bepaald.
Effectievere leefstijlbegeleiding leer je in onze module Healthcoach, waarin we dit soort details bespreken, maar waar onze focus vooral ligt op veranderen en volhouden.
De overheid moet ingrijpen, en dat is geen betutteling—zo luidt de boodschap van Charisma Hehakaya in corr.es/330943. Dat klinkt heel strijdlustig, maar het leidt af van het feit dat de voorgestelde maatregelen wereldwijd falen.
Chili kent draconische maatregelen: van een suikertaks en zwarte waarschuwingslabels op verpakkingen tot verplichte gezonde voeding in kantines en een reclameverbod. Na tien jaar is het effect echter nul. De claim dat dergelijke maatregelen decennia nodig hebben om effect te sorteren, is pseudowetenschap. Er is namelijk direct een meetbaar effect—ook in Chili—maar het beklijft niet.
Het probleem is dat dit soort maatregelen wordt bedacht door geneeskundigen en gezondheidseconomen. Dat is geen preventie en die praten heel deftig over prijselasticiteit en accijnzen. Dat is een achterlijk idee op basis van een mensbeeld dat door de wijlen Daniel Kahneman ten grave is gedragen. Het gebrek aan kennis betekent dus ook dat de nadelen van deze maatregelen, niet worden begrepen laat staan erkent!
Een goed voorbeeld zijn de tabaksaccijnzen, want die werken zeker, maar vooral bij mensen die het zich kunnen veroorloven. Lees dat nogmaals! Het zijn de mensen die het kunnen betalen die stoppen. De rest gaat in verzet, totdat ze niet meer kunnen. Ze stoppen pas als ze financieel gewurgd zijn, maar tot die tijd gaan ze slechter en goedkoper eten, slaan ze maaltijden over, onthouden ze zich van andere luxe, zeggen ze hun sportabonnement op, etc. Jarenlange cumulatieve verwaarlozing om te blijven roken. Denk je dat ze daarna wel voor zichzelf zorgen?
Er is nog een tweede probleem. Het is prima dat iemand met een academische titel vindt dat dit geen betutteling is, maar de arrogantie druipt ervan af. Dat is net als met het basisinkomen: weet je wie dat een goed idee vindt? De mensen die het niet nodig hebben. De mensen die je treft met dit soort maatregelen zijn burgers met een stem. Ze doen mee aan verkiezingen, en aangezien ze zichzelf WÉL betutteld voelen, stemmen ze op partijen die niets met dit soort maatregelen op hebben. Zie je hoe die arrogantie averechts uitpakt?
Suikertaks heeft nergens ter wereld een positief effect op diabetes. Dat betekent niet dat het geen effect heeft op de productsamenstelling, maar dat is irrelevant. Het is een vorm van biomarkerporno. Er ontstaat namelijk psychologisch compensatiegedrag: men eet ‘light’, dus mag men meer. Dit is niet onderzocht met kunstmatige zoetstoffen, maar wel met Olestra, een synthetische vetvervanger die niet wordt opgenomen door het lichaam.
Hoe wel te beginnen? Stop met afleiden over betutteling en erken dat gezondheid GEEN psychologische basisbehoefte is. Hoe dat zit, kun je hier beluisteren.
Het halo effect is een psychologisch mechanisme waarmee we aannemen dat een goede eigenschap van iets of iemand ook betekent dat de andere eigenschappen ook goed zijn. Biologisch voedsel heeft zo'n halo effect.
Aangezien er bij biologisch voedsel geen synthetische bestrijdingsmiddelen gebruikt worden, ontstaat het idee dat dit per definitie gezonder of milieuvriendelijker is. Op basis van je logica kun je al stellen dat 'natuurlijke' stoffen eveneens schadelijk kunnen zijn, gezien de grote hoeveelheden giftige planten. Natuurlijk is niet per definitie beter, waarmee niet gesteld wordt dat het slechter is.
Een interessant halo effect gaat over energiedensiteit van producten. Er werd namelijk al vaker vastgesteld dat als men naar vraagt naar de schatting van het aantal calorieën, dat men minder energie toewijst aan producten waarop staat dat het biologisch is. Dit is recent in een meta-analyse (Durand 2025) bevestigt.
Het betreft een analyse van 10 studies met een flinke heterogeniteit (verschil van opzet), waardoor het niet mogelijk is om een algemene uitspraak te doen over de hoeveelheid kcal die men onderschat. De samenhang (.40) is echter sterk. Het effect werd sterker als het gaat om voeding die over het algemeen minder gezond worden beschouwd, zoals lasagne. Als deze gemaakt is van biologische producten, dan onderschat men de energiedensiteit nog meer dan normaal.
Het aantal onderzoeken is helaas nog te beperkt en de verschillen tussen de onderzoeken te groot om echt robuuste uitspraken te doen, maar de onderschatting is consistent gevonden in alle 10 de onderliggende onderzoeken. Het halo effect bij biologisch voedsel is echt en het betekent dat mensen structureel meer energie binnenkrijgen van biologische producten dan ze zelf denken. Aangezien gewichtstoename een belangrijke factor is in gezondheid, is dat een belangrijke risicofactor.
Meer leren over het onderwerp kun je in onze module Healthcoach.
Kinderen raken steeds vroeger en steeds vaker bijziend. Schermpjes worden vaak aangewezen als grote invloed, maar dat verklaart niet waarom Taiwan dit probleem al veel eerder had.
Daarmee wil ik overigens niet zeggen dat langdurig focussen op een punt dichtbij geen probleem is, maar we kunnen zeker leren van Taiwan. Daar is namelijk in 2010 het 'Tian-Tian 120'-programma ingesteld, een richtlijn waarbij schoolkinderen twee uur per dag buiten doorbrengen (Wu P-C 2020).
Al rond de eeuwwisseling werd al vastgesteld dat voortdurend binnen zitten met de neus in de boeken tot problemen leidt. In Singapore waar net als in Taiwan het studeren heel belangrijk wordt geacht, zag men veel meer bijziende kinderen dan in Sydney (Rose KA 2008).
De kinderen zaten vooral in de boeken vanwege de enorme prestatiedruk. Het ontbreken van een vergezicht, een horizon in hun dagelijkse leven, leidde mogelijk tot adaptatieproblemen van de ogen.
Prospectieve onderzoeken (Sherwin 2012) en kortere gerandomiseerde experimenten (Wu P-C 2018)bevestigen die hypothese en hebben inmiddels aangetoond dat deze trend omgekeerd kan worden.
In Taiwan was het aantal bijziende kinderen van 2001 tot 2011 gestegen van 34 naar 50 procent. Dat was dus voor de mobiele telefoon gemeengoed werd onder kinderen. Na de implementatie van het buitenprogramma 'Tian-Tian 120', is de prevalentie gedaald naar 46 procent. Dit toont een omkering van de trend na 15 jaar.
Naast de horizon heeft daglicht (gemeten via lichtsensor op de pols) ook een positief effect op de oogontwikkeling (Read SA 2015):
Het verwijzen naar de mobiele telefoon als risicofactor is zeker mechanisch terecht, maar er is een onderliggend probleem, namelijk de prestatiedruk. Sociale mediagebruik blijkt longitudinaal te correleren met meer en niet minder offline socialiseren. Als dat niet gebeurt, dan is dat niet door sociale media, maar door de prestatiedruk. Dat die een belangrijke rol speelt, blijkt uit de rapporten van het Trimbos instituut, HBSC, Jeugdinstituut en Unicef. Het is in de vorige eeuw al geconstateerd (Hofferth SL 2010):
"Studying and reading increased over the period, whereas participation in sports declined, suggesting that the increased emphasis on academics at the school level has altered children’s behavior at home as well."
Het is geen verdediging tegen de mobiele telefoon, maar we wijzen erop dat we deze problemen al heel lang hebben en negeren. De mobiele telefoon als oorzaak aanwijzen is te kort door bocht en draagt nergens aan bij.
De oplossing is meer en langer naar buiten, en daarmee blootstelling aan zon en horizon. Het is nog maar de vraag of de prestatiedruk dat toelaat en het is die prestatiedruk die ook voor de psychische klachten zorgt bij jongere
