Dat we in gewicht toenemen of terugvallen na een succesvol afslanktraject door een verlaagd rustmetabolisme, is een hardnekkig argument dat niet aansluit bij het totale bewijs.

Rustmetabolisme (RMR)

Het RMR is de energie die iemand gebruikt voor onderhoud. Een vuistregel is 1 kcal per kg lichaamsgewicht per uur. Iemand die 50 kg weegt, gebruikt dus 50 kcal per uur × 24, ongeveer 1.200 kcal per dag voor onderhoud. Ja, het is een vuistregel, dus geen waarheid.

Als je gewicht verliest, daalt je rustmetabolisme natuurlijk met 24 kcal per kg per dag, maar er gebeurt meer. Die 1 kcal per kg kan bijvoorbeeld dalen naar 0,95 kcal per kg. Er is dus niet alleen een absolute, maar ook een relatieve daling, ook wel bekend als adaptieve thermogenese. De Biggest Loser laat dat heel duidelijk zien. Hoe meer adaptieve thermogenese, hoe succesvoller je bent in afslanken. Dat lees je inderdaad goed.

Bewegen

Dat is een lichaam dat energie probeert te besparen. Er zijn sterke aanwijzingen dat je dagelijkse activiteit (non-exercise activity thermogenesis), zowel bewust als onbewust, wordt teruggeschroefd (Loeffelholz 2022).

Je kunt stellen dat je meer moet gaan sporten en bewegen, maar ook daar zie je dat het lichaam zich aanpast. Je wordt efficiënter in bewegen. Dat betekent dat het energiegebruik toeneemt, maar niet in de mate die je zou verwachten, en al helemaal niet zoals je sporthorloge je probeert wijs te maken.

Honger

Als je vervolgens hetzelfde blijft eten, stagneert je gewicht of kom je iets aan. Je zult dus minder moeten eten, maar daar zit precies het probleem. Zelfs zonder die aanpassingen bespaart 1 kg gewichtsverlies weliswaar 24 kcal, maar daar staat tegenover dat je honger toeneemt. Volgens onderzoek van Kevin Hall neemt dat gevoel met 96 kcal per dag toe per verloren kilogram. Je wilt dus bijna vier keer meer eten dan je aan energie bespaart voor onderhoud.

Dat hongergevoel neemt toe na 3 tot 4 kg gewichtsverlies. Bij obesitas is die bandbreedte groter, omdat het dan gemakkelijk is om 3-4 kg gewicht te verliezen in een week, maar dat is vooral vocht. Er is geen reden om aan te nemen dat langzaam of snel afslanken het effect van verhoogd hongergevoel verandert. Bij snel afslanken merk je het eerder op en wordt het gekoppeld aan de snelheid, terwijl het in werkelijkheid gaat om verloren massa.

Medicatie bewijst het

Aangezien hongergevoel (en ‘food noise’), en niet een verlaagd RMR, het echte probleem is, is dat juist een indicatie voor afslankmedicatie. Ook bij medicatie daalt je rustmetabolisme, maar dan val je niet terug. Laten we daarom stoppen met te stellen dat het rustmetabolisme een oorzakelijke factor is en focussen op het echte probleem.

Aanpak

Help cliënten om het hongergevoel te beperken door structuur aan te brengen en voedselkeuzes te maken die meer kauwen vereisen, een lagere energiedichtheid hebben en die men niet eet als men geen trek heeft. En stop met praten over rustmetabolisme!

Koolhydraatarme diëten blijven populair bij mensen die willen afvallen of hun bloedsuiker beter willen reguleren. Maar hoe sterk is het bewijs eigenlijk? Een recente meta-analyse van 18 gerandomiseerde gecontroleerde studies (Anagoustou 2026), met in totaal 905 deelnemers, geeft daar een interessant antwoord op.

De conclusie: een koolhydraatarm dieet lijkt op korte termijn kleine voordelen te bieden voor lichaamssamenstelling en bloedsuikerregulatie in vergelijking met een koolhydraatrijk dieet.

Wat onderzochten de studies?

De deelnemers volgden tussen de 4 en 48 weken lang óf een koolhydraatarm dieet, óf een koolhydraatrijk dieet. Bij de koolhydraatarme diëten kwam 5% tot 41% van de calorieën uit koolhydraten. Bij de koolhydraatrijke diëten lag dat tussen 45% en 71%.

Belangrijk detail: de diëten waren zo ontworpen dat ze ongeveer evenveel calorieën bevatten. De deelnemers hadden geen gediagnosticeerde aandoeningen, al hadden sommige deelnemers wel overgewicht of obesitas.

Wat waren de resultaten?

Over het geheel genomen scoorden de koolhydraatarme diëten iets beter dan de koolhydraatrijke diëten. De verschillen waren niet enorm, maar wel meetbaar.

1. Betere glycemische controle

Mensen op een koolhydraatarm dieet hadden gemiddeld:

• lagere nuchtere insulinewaarden
• lagere bloedglucosewaarden

Dat wijst op een lichte verbetering in de regulatie van de bloedsuikerspiegel.

2. Kleine verbetering in lichaamssamenstelling

De koolhydraatarme groepen verloren gemiddeld iets meer:

• lichaamsgewicht
• lichaamsvet

Ook hier ging het om bescheiden verschillen, geen spectaculaire effecten.

3. Gemengde effecten op bloedvetten

Bij bloedlipiden zagen de onderzoekers zowel positieve als minder gunstige veranderingen:

• triglyceriden daalden
• HDL-cholesterol steeg
• LDL-cholesterol steeg óók, wat doorgaans als ongunstig wordt gezien

Dat maakt het totaalplaatje minder eenduidig dan vaak wordt voorgesteld.

Hoe betrouwbaar zijn deze bevindingen?

De onderzoekers beoordeelden de bewijskracht als hoog. Dat betekent dat we redelijk veel vertrouwen kunnen hebben in de conclusie dat koolhydraatarme diëten op korte termijn kleine voordelen kunnen geven.

Onze kijk op de resultaten

Hoewel koolhydraatarme diëten hier nét iets beter uit de bus kwamen, is het belangrijk om die uitkomst in context te plaatsen.

De diëten werden namelijk niet strikt gecontroleerd in een laboratoriumsetting. In de praktijk zorgen koolhydraatarme diëten er vaak vanzelf voor dat mensen minder calorieën eten. Dat spontane lagere energieverbruik verklaart waarschijnlijk een groot deel van het voordeel.

Daarnaast laten langetermijnstudies meestal geen duidelijk voordeel van koolhydraatarme diëten zien ten opzichte van andere voedingspatronen. Een belangrijke reden daarvoor is dat de therapietrouw vaak afneemt naarmate een dieet langer duurt. Wat op papier werkt, blijkt in het dagelijks leven niet altijd vol te houden.

Wat kun je hieruit meenemen?

Een koolhydraatarm dieet kan op korte termijn dus een klein voordeel geven voor gewicht en bloedsuikerwaarden. Maar dat betekent niet automatisch dat het voor iedereen de beste keuze is.

De belangrijkste factor blijft meestal: welk voedingspatroon kun je op de lange termijn volhouden? Een dieet werkt pas echt als het niet alleen effectief is, maar ook praktisch, prettig en duurzaam in jouw dagelijks leven past.

Net wat gehoord over het sherry dieet aan de paastafel. Het sherrydieet is een achterhaald vermageringskuur uit de jaren 60/70, bekend als een drie- tot vierdaags regime waarbij men de normale voedselinname halveert en dagelijks meerdere glazen droge sherry (vaak Fino) drinkt. Het dieet beloofde snel gewichtsverlies, mede door het hoge alcoholpercentage en zeer beperkte voeding, maar leidde tot een slechte naam voor sherry en ernstige twijfels over de gezondheidseffecten. 

Kenmerken en achtergrond:

• Populaire kuur: Het dieet was erg populair in de jaren '60 en begin jaren '70, en werd bekend doordat het werd toegeschreven aan koningin Juliana.

• Inhoud: Het bestond uit het drinken van 1 tot 2 glazen droge sherry bij elke hoofdmaaltijd en het beperken van voedselinname, soms aangevuld met zwarte koffie en eieren.

  Ik denk dat veel mensen hier nog nooit van gehoord hadden. Dus het was vanuit die intentie gedeeld. Ik moest er in ieder geval om lachen.

Beweeg naast de 150 minuten per week met matige intensiteit ook regelmatig met hoge intensiteit; dat kun je destilleren uit dit nieuwe onderzoek (Shen 2026)

Met behulp van 96.000 deelnemers die een week lang een versnellingsmeter droegen, gecombineerd met 375.000 zelfrapportages over beweegactiviteit, die gemiddeld 8,8 jaar werden gevolgd, konden onderzoekers het volgende vaststellen:

1. Het verschil tussen intensiteit (mate van inspanning) en volume (minuten)
2. Effecten op preventie van aandoeningen

De onderzoekers komen tot de volgende conclusies:

➡️ IMIDs (immunologisch): intensiteit 20,3% vs. volume 1,0%
➡️ Dementie: intensiteit 32,3% vs. volume 8,1%
➡️ Sterfte: intensiteit 31,4% vs. volume 14,2%
➡️ MACE (hart- en vaatziekten): intensiteit 17,8% vs. volume 6,0%
➡️ T2D: intensiteit 26,6% vs. volume 17,7% (meer gebalanceerd)

Dit zijn Population Preventable Fractions (PPF’s). In het geval van IMIDs betekent dit dat als de populatie de norm voor hoge intensiteit haalt, de kans op preventie (binnen die 8 jaar) circa 20 keer groter is dan bij alleen het verhogen van het totale volume.

Op individueel niveau zijn de relatieve risicoverminderingen:

➡️ IMIDs: 39%
➡️ Dementie: 63%
➡️ Sterfte: 46%
➡️ MACE: 31%
➡️ T2D: 60%

Dat zijn aanzienlijke effecten en dus de moeite van het overwegen waard. Het probleem blijft wat matige, hoge en zeer hoge intensiteit precies betekenen. De onderzoekers vertalen dit naar MET-waarden (zuurstofverbruik per activiteit):

➡️ Normaal bewegen: 3,3 MET
➡️ Matige intensiteit: 4 MET
➡️ Hoge intensiteit: 8 MET

Je kunt MET grofweg vertalen naar (hard)loopsnelheid (km/u) om een gevoel voor de inspanning te krijgen.

De onderzoekers adviseren 150 minuten matige intensiteit en 75 minuten hoge intensiteit per week. Dit sluit goed aan bij de fitnorm (3×20 minuten intensief per week). Fitness is een veilige manier om dit te bereiken, maar je kunt het integreren in je dagelijks leven.

Je kunt 150 minuten bewegen ook anders inwisselen (Biswas et al., 2025):

➡️ 1 min hoge intensiteit ≈ 4–9 min matig ≈ 53–156 min normaal

Hogere intensiteit is dus zeer tijdsefficiënt. Dit zijn wel theoretische maten, aangezien het observationeel onderzoek betreft met feitelijk een eenmalige meting.

De praktijk voor de professional

Omdat er altijd verschil bestaat tussen objectieve metingen en zelfrapportage, is het in de praktijk beter om uithoudingsvermogen te meten, zoals Blair (1989) aantoonde en daarna vele malen is bevestigd (dosis-respons longitudinaal). Een uithoudingsvermogen van 5 MET gedurende 6 minuten voorspelt de levensverwachting (ongeacht het BMI!).

👉 Ongeveer 500 meter afleggen in 6 minuten

Aanvullend kun je adviseren om regelmatig intensiever te bewegen, zoals traplopen, boodschappen dragen of korte sprints tijdens het fietsen.

Meer leren

Leren hoe je dit soort wetenschappelijke vondsten kunt vertalen naar de praktijk kan met onze module Healthcoach (chivo.nl/mhc)

We focussen in de leefstijlzorg vaak op wat mensen eten: calorieën, macronutriënten, bewerkte voeding. Maar wat als een cruciale factor vaak over het hoofd wordt gezien?

👉 De snelheid waarmee iemand eet.

Recent onderzoek (Forde 2025) laat zien dat dit een verrassend grote invloed heeft op energie-inname — zelfs onafhankelijk van voedingswaarde of smaak.

🔬 Wat zegt dit onderzoek?

In een gecontroleerde studie kregen deelnemers twee weken lang ultrabewerkte voeding (UPF), maar met één belangrijk verschil:

• Snelle eetvariant (Fast-ER) → zachte, makkelijk eetbare voeding
• Langzame eetvariant (Slow-ER) → stevigere textuur, meer kauwen nodig

👉 Beide diëten waren gelijk in calorieën, smaak en samenstelling.

Resultaat?

• De langzame eters aten gemiddeld 369 kcal per dag minder

• Dit effect bleef consistent gedurende 2 weken

• Zonder verschil in:

  • Honger
  • Verzadiging
  • Smaakbeleving

👉 Met andere woorden: mensen aten minder… zonder dat ze het doorhadden.

🧠 Waarom werkt dit zo?

De sleutel ligt in eettempo (eating rate) en textuur.

Sneller eten betekent:

• Minder kauwen
• Kortere blootstelling aan smaak
• Minder tijd voor verzadigingssignalen

Langzamer eten zorgt voor:

• Meer orale verwerking
• Langere verzadigingstijd
• Lagere energie-inname

👉 Dit gebeurt grotendeels automatisch, zonder bewuste gedragsverandering

⚖️ Interessant detail: het ligt niet alleen aan ultrabewerkt voedsel

Veel discussie gaat over ultrabewerkte voeding (UPF). Maar dit onderzoek nuanceert dat:

👉 Het probleem is niet alleen bewerking, maar ook hoe snel voeding gegeten kan worden.

• Zachte, smeuïge, makkelijk eetbare producten → sneller eten → meer calorieën
• Stevigere, vezelrijke of “taaiere” structuren → langzamer eten → minder calorieën

👉 Dit betekent dat textuur een onderschatte factor is in eetgedrag

🔑 Samenvatting voor professionals

• Eetsnelheid beïnvloedt calorie-inname sterk
• Textuur is een krachtige, onderbenutte interventie
• Verandering kan onbewust en duurzaam plaatsvinden
• Praktisch toepasbaar in coaching en voedingsadvies

Berberine is een natuurlijke bioactieve stof (een alkaloïde) die voorkomt in verschillende planten, zoals de zuurbes (Berberis vulgaris). Het wordt al eeuwen gebruikt in de traditionele Chinese en Ayurvedische geneeskunde.

Een recente meta-analyse (Vahed 2026) van 23 gerandomiseerde studies (2.270 deelnemers, leeftijd 24–60 jaar) onderzocht het effect van berberine op lichaamsgewicht en middelomtrek.

De belangrijkste resultaten:

• Gewichtsafname: gemiddeld –0,9 kg
• BMI-daling: –0,5
• Middelomtrek: –1,3 cm

👉 Conclusie: er is effect, maar het is klein.

De deelnemers hadden uiteenlopende aandoeningen, zoals:

• Type 2 diabetes
• PCOS
• Metabool syndroom
• NAFLD (leververvetting)
• Dyslipidemie

De interventies varieerden sterk:

• Dosering: ±0,2 tot 6 gram per dag
• Duur: 4 tot 20 weken

Wanneer werkt berberine het best?

De effecten waren duidelijker in studies die:

• ✔️ Mensen met metabole aandoeningen includeerden (zoals diabetes of NAFLD)
• ✔️ Doseringen gebruikten >1 gram per dag
• ✔️ Minimaal 12 weken duurden
• ✔️ Werkten met pure berberine of extracten (niet gedroogde bes)

💡 Dit suggereert: context, dosering en duur zijn cruciaal.

Berberine heeft een interessante biologische werking:

• Activeert AMPK → betere energiebalans in cellen
• Verbetert insulinegevoeligheid
• Remt glucoseproductie in de lever
• Stimuleert vetverbranding en remt vetopslag
• Beïnvloedt het darmmicrobioom
• Kan ontstekingen verminderen

👉 Dit maakt het vooral relevant bij cliënten met metabole disfunctie.

Hoe groot is het effect in de praktijk?

Hier komt de realiteitscheck.

De effecten van berberine zijn:

• Klein
• Variabel
• Afhankelijk van context

Ter vergelijking: medicatie zoals semaglutide (GLP-1 agonist) kan in 12 weken ongeveer 6% gewichtsverlies opleveren (±6 kg bij 100 kg lichaamsgewicht).

👉 Dat is een veel groter effect dan berberine.

Belangrijk:

• Publicatiebias kan resultaten overschatten
• Veel studies hadden onduidelijke kwaliteit
• Werkelijke effecten in de praktijk kunnen dus nog kleiner zijn

Nachtdienstwerk verhoogt het cardiovasculaire risico — en dat zien we terug in concrete biomarkers. Een uitgebreide meta-analyse (Erdem 2025) van 81 studies met meer dan 300.000 deelnemers toont aan dat nachtdienstwerkers significant vaker te maken hebben met:

• Verhoogde ontsteking: vooral hogere CRP-waarden en leukocytenaantallen
• Dyslipidemie: lager HDL-cholesterol (“goede cholesterol”)
• Verminderde cardiale stabiliteit: verlengd QTc-interval op het ECG

Deze effecten zijn dosisafhankelijk: hoe langer en intensiever iemand nachtdiensten draait, hoe groter het risico. Voor preventie en advies is dit cruciale kennis.

Wat zegt het onderzoek precies?

🩸 Ontsteking

• CRP: gestandaardiseerd gemiddeld verschil (SMD) = 0,14
• Leukocyten: SMD = 0,26
• Ook IL-6, IL-1β en IL-10 waren significant verhoogd
• Bij vrouwen was CRP hoger dan bij mannen → geslacht als effectmodificator

Praktische implicatie: Routinematig CRP of leukocyten meten bij langdurige nachtdienstwerkers kan vroegtijdig risico signaleren.

🧪 Lipidenprofiel

• HDL-C: SMD = −0,11 → lager bij nachtdienstwerkers
• Geen consistent effect op LDL, triglyceriden of totaal cholesterol
• HDL daalde verder naarmate de duur van nachtdiensten toenam

⚡ Cardiale excitabiliteit

• QTc-interval: SMD = 0,42 na correctie voor een outlier
• Verlenging correleert met leeftijd en werkduur
• Grote studie (UK Biobank): verhoogd risico op atriumfibrilleren bij >10 jaar nachtdienst (HR = 1,18)

Wat blijft onduidelijk?

Geen associatie gevonden met:

• Vasculaire stijfheid (IMT, PWV)
• Autonome disbalans (HRV-parameters)
• Stollingsafwijkingen (fibrinogeen, D-dimeer)

Let op: bewijs hiervoor was vaak van lage kwaliteit of gebaseerd op te weinig studies.

Praktische tips preventief medisch onderzoek

1. Screen gericht: Denk aan inflammatie (CRP), lipiden (HDL-C) en ECG (QTc) bij risicopatiënten.
2. Vraag naar dienstschema: Duur (>5–10 jaar) en frequentie (>3 nachten/maand) verhogen het risico.
3. Leefstijl is sleutel: Nachtdienst verstoort voeding, slaap en activiteit — richt je advies daarop.
4. Geslacht en BMI meewegen: Vrouwen en mensen met hogere BMI lijken gevoeliger voor sommige effecten.
5. Signaleer vroeg: Subtiel verhoogde biomarkers kunnen jaren voorafgaan aan klinische CVD.

Tot slot

Nachtdienstwerk is niet zomaar “vermoeiend” — het tast biologische systemen aan die direct verband houden met hart- en vaatziekten. Als gezondheidsprofessional speel je een cruciale rol in vroegtijdige detectie en risicoreductie.

“Preventie begint bij inzicht.”

Gewichtsverlies bij oudere volwassenen met overgewicht of obesitas is een tweesnijdend zwaard. Hoewel het verlies van vetmassa gunstig is voor de metabole gezondheid, gaat intentioneel gewichtsverlies vaak gepaard met een ongewenst verlies van spiermassa (4–38% van het totale gewichtsverlies). Dit kan leiden tot verminderde spierkracht, frailty en een afname van de functionele capaciteit. De vraag is: welke strategie biedt de beste bescherming voor de spiergezondheid tijdens een calorisch tekort?

Een secundaire analyse van de INVEST in Bone Health Randomized Controlled Trial (RCT) biedt hier nieuw inzicht in, met een gedetailleerde vergelijking tussen gewichtsverlies alleen, gewichtsverlies met een verzwaard vest, en gewichtsverlies met weerstandstraining.

Studie-opzet en Methodologie

De studie omvatte 150 oudere volwassenen (gemiddelde leeftijd 66,4 jaar, 75% vrouw, BMI 30-40 kg/m²) die gerandomiseerd werden over drie groepen voor een periode van 12 maanden:

1. WL (Weight Loss): Hypocalorisch dieet met maaltijdvervangers (gericht op ~10% gewichtsverlies).
2. WL+VEST: Dezelfde voeding plus dagelijks dragen van een verzwaard vest (opgebouwd naar 10% van baseline lichaamsgewicht, doel 8 uur/dag).
3. WL+RT (Resistance Training): Dezelfde voeding plus gesuperviseerde progressieve weerstandstraining (3x/week, 70-75% 1RM).

Uniek aan deze analyse is het gebruik van geavanceerde beeldvorming om lichaamssamenstelling te meten:

• Computed Tomography (CT): Voor het meten van spierdoorsnede (CSA), spierdichtheid (kwaliteit) en intermusculair vetweefsel (IMAT) op specifieke niveaus (mid-thigh, trunk, paraspinous). Hierbij werd machine learning ingezet voor geautomatiseerde segmentatie.
• Dual-Energy X-ray Absorptiometry (DXA): Voor het meten van lean mass en vetmassa.

Kernresultaten: Kwaliteit vs. Kwantiteit

Alle groepen bereikten een vergelijkbaar en significant gewichtsverlies van ongeveer 10%. De verschillen lagen in de samenstelling van dit verlies.

1. Weerstandstraining (WL+RT) is superieur

De groep met weerstandstraining scoorde consistent beter op spierbehoud en spierkwaliteit vergeleken met de andere groepen:

• Spiermassa: Alleen de WL+RT-groep liet een toename zien in mid-thigh spierdoorsnede (+0,5% na 12 maanden, p<0,05), terwijl de andere groepen spiermassa verloren.
• Spierkwaliteit: WL+RT verbeterde de spierdichtheid significant (3,7–5,9% toename, p<0,03) en reduceerde intermusculair vet (IMAT) met 20–22% (p<0,05).
• Vetmassa: Deze groep verloor ook het meeste vetmassa op de trunk en benen (DXA), met reducties tot 26,8%.

2. Verzwaard Vest (WL+VEST) biedt beperkte meerwaarde

Het dragen van een verzwaard vest liet geen significante voordelen zien ten opzichte van gewichtsverlies alleen (WL) op de meeste uitkomstmaten (alle p>0,05).

• Er was wel een trend naar spierbehoud op trunk-niveau (4,2% dichtheidstoename, p=0,08), maar dit bereikte geen statistische significantie.
• De belasting (max 10% van verloren gewicht) was mogelijk onvoldoende om een sterk anabool signaal af te geven vergeleken met traditionele RT.

3. Discrepantie tussen CT en DXA

Een belangrijke bevinding voor professionals is het verschil tussen de meetmethoden. DXA mat een toename in trunk lean mass in alle groepen, terwijl CT een afname in spierdoorsnede (CSA) liet zien. Dit onderstreept de beperking van DXA, dat ook water, organen en bindweefsel meeneemt in de 'lean mass' meting, vooral in de trunkregio. CT biedt een nauwkeurigere beoordeling van specifiek spierweefsel.

Praktische Implicaties voor Professionals

• Prioriteer Resistance Training: Voor oudere volwassenen die gewicht verliezen, is progressieve weerstandstraining de enige strategie die in deze studie spiermassa behield en spierkwaliteit verbeterde.
• Wees kritisch op DXA-uitkomsten: Vertrouw bij evaluatie van spiermassa veranderingen in de trunkregio niet blindelings op DXA lean mass; CT (indien beschikbaar) geeft een specifieker beeld van spierweefsel versus organen/vocht.
• Vest als alternatief? Een verzwaard vest kan een toegankelijk alternatief zijn voor cliënten die niet kunnen deelnemen aan weerstandstraining, maar verwacht hier geen gelijkwaardig effect op spierbehoud van. Het kan mogelijk bijdragen aan trunk stabiliteit, maar de dosis (intensiteit) is cruciaal.
• Voeding blijft basis: Alle groepen volgden een eiwitrijk dieet. Dit heeft waarschijnlijk spierverlies in alle groepen beperkt, maar kon het niet volledig voorkomen zonder de prikel van weerstandstraining.
• Context GLP-1: De auteurs merken op dat medicatie-geïnduceerd gewichtsverlies (zoals GLP-1's) kan leiden tot exces spierverlies (tot 30%). Het incorporeren van weerstandstraining is bij deze groepen wellicht nog kritieker.

Beperkingen en Nuance

Deze bevindingen komen uit een secundaire analyse (hypothese-genererend). De studiegroep bestond voornamelijk uit vrouwen (75%) en was geografisch beperkt, wat de generaliseerbaarheid kan beïnvloeden. Daarnaast zijn de CT-metingen areal (2D) in plaats van volumetrisch (3D), hoewel validatie studies sterke correlaties aantonen.

Conclusie

Voor professionals die ouderen begeleiden bij gewichtsverlies is de boodschap helder: gewichtsverlies zonder weerstandstraining leidt tot spierverlies, ondanks verbeteringen in spierkwaliteit. Een verzwaard vest is geen volwaardig substituut voor traditionele weerstandstraining wat betreft spierbehoud. Optimaliseer interventies door progressieve belasting te combineren met calorische restrictie om metabole gezondheid te verbeteren zonder functionele capaciteit op te offeren.

#senior #obesitas #spiermassa #rct #lichaamscompositie #inspanningfysiologie #metabolegezondheid #voeding #trainen #leefstijl

Obesitas is een van de grootste gezondheidsuitdagingen van onze tijd. Wereldwijd heeft 13% van de volwassenen obesitas (BMI ≥30 kg/m²). Hoewel gewichtsverliesinterventies—van hypocalorische diëten tot bariatrische chirurgie en farmacotherapie—effectief zijn voor vetreductie, dragen ze een stil risico met zich mee: het onbedoeld verliezen van vetvrije massa (FFM), met name spiermassa.

Dit fenomeen kan leiden tot sarcopene obesitas: een combinatie van overmatig vetweefsel en verminderde spiermassa en -functie. Deze aandoening verhoogt het risico op cardiovasculaire ziekten, vallen, fracturen en mortaliteit. De vraag die zich voordoet voor de klinische praktijk is: Kan whey-eiwitsuppletie dit spierverlies voorkomen tijdens gewichtsverlies?

Een recente systematische review van López-Gómez et al. (2026), gepubliceerd in Nutrients, biedt hierin enige inzichten op basis van 14 gerandomiseerde gecontroleerde trials (RCT's).

De Kernbevindingen

De review evalueerde de effectiviteit van whey-eiwitsuppletie bij volwassenen met obesitas die gewichtsverliesinterventies ondergingen. De conclusies zijn genuanceerd maar richtinggevend:

1. Context is Cruciaal: Whey-eiwitsuppletie ondersteunt het behoud van vetvrije massa, maar vooral wanneer het onderdeel is van een multimodale interventie.
2. Synergie met Training: Suppletie alleen leidt vaak tot neutrale effecten. De grootste winst in FFM werd gezien wanneer whey-eiwit werd gecombineerd met weerstandstraining (resistance exercise).
3. Verrijking Werkt: Formuleringen verrijkt met anabole componenten zoals leucine of vitamine D lieten betere resultaten zien, vooral bij ouderen die kampen met anabole resistentie.
4. Doelgroepen: De voordelen zijn het meest evident bij ouderen (>55 jaar), postmenopauzale vrouwen, personen met metabole complicaties (zoals diabetes type 2) en patiënten na bariatrische chirurgie.

Methodologische Inzichten voor de Professional

Voor de kritische professional is het belangrijk om te kijken naar hoe deze data tot stand kwamen. De review maakt gebruik van de GRADE-methodiek om de zekerheid van het bewijs te wegen.

• Zekerheid van Bewijs: Deze varieerde van 'zeer laag' tot 'matig'. Redenen hiervoor waren kleine steekproefgroottes, heterogeniteit in interventies en methodologische beperkingen (zoals gebrek aan blindering).
• Meetmethoden: Er was grote variatie in het meten van lichaamssamenstelling. Studies die gebruikmaakten van DXA (Dual-energy X-ray Absorptiometry) of MRI leverden vaak nauwkeurigere data op dan studies die vertrouwden op BIA (Bio-elektrische Impedantie Analyse). BIA is gevoelig voor vochtbalans, wat tijdens gewichtsverlies kan fluctueren en de meting van spiermassa kan vertekenen.
• Dosering: De gebruikte doseringen varieerden sterk (20 tot 50 gram per dag, of gedoseerd per ideaal lichaamsgewicht). Er is nog geen universele standaarddosering vastgesteld.

Toepassing: Wat kunt je hiermee?

Op basis van deze systematische review kunnen de volgende aanbevelingen worden gedaan voor de praktijk:

• Integreer in plaats van isoleren: Schrijf eiwitsuppletie niet voor als 'magic bullet'. Koppel het altijd aan een gestructureerd bewegingsprogramma, bij voorkeur met krachttraining.
• Let op de samenstelling: Overweeg bij ouderen of patiënten met sarcofene obesitas te kiezen voor whey-eiwit verrijkt met leucine of vitamine D om de anabole respons te maximaliseren.
• Monitor kwaliteit, niet alleen gewicht: Focus bij follow-up niet alleen op de weegschaal (totaalgewicht), maar meet lichaamssamenstelling. Bij voorkeur met DXA, of met bewustzijn van de beperkingen van BIA.
• Risicogroepen: Wees extra alert op spierbehoud bij patiënten die bariatrische chirurgie ondergaan of GLP-1-analogen gebruiken, aangezien deze interventies het risico op FFM-verlies verhogen.

Kritische Reflectie en Beperkingen

Hoewel de resultaten veelbelovend zijn, moet de professional rekening houden met de beperkingen van de huidige literatuur. Veel studies hadden een korte follow-up (2 weken tot 6 maanden), waardoor langetermijneffecten op gewichtshandhaving en functionele gezondheid onduidelijk blijven. Daarnaast was er een oververtegenwoordiging van vrouwelijke deelnemers, wat de generaliseerbaarheid naar mannen beperkt. Ook werd baseline-eiwitinname niet altijd gerapporteerd, waardoor het lastig is te onderscheiden of suppletie een tekort compenseerde of een intrinsiek anabool effect had.

Conclusie

Whey-eiwitsuppletie is een waardevolle tool binnen de behandeling van obesitas, mits correct ingezet. Het draagt bij aan het behoud van vetvrije massa tijdens gewichtsverlies, maar de sleutel tot succes ligt in de combinatie met weerstandstraining en adequate dosering. Voor professionals betekent dit: kijk verder dan calorietelling alleen en maak spierbehoud tot een primair doelwit van elke gewichtsverliesinterventie.

Er schijnen 400.000 mensen rond te lopen met latente diabetes en daarom zou een suikertaks belangrijk zijn, zo verneem ik. Dat is een vreemde koppeling. Bij navraag blijkt dat deze vorm van messaging geschikt zou zijn voor het brede publiek. Volgens mij moet je gewoon beter je best doen, want dit is schadelijk.

Als men een suikertaks instelt, dan neemt de consumptie van zoetstoffen toe. Dat hangt samen met diabetes in prospectieve onderzoeken. Deze bevinding is consistent, zo toont deze umbrella review (Diaz 2023)

Risico ratio's

De relatie is niet lineair en wordt vooral gemedieerd door BMI. Om een idee te geven van het risico kun je ongeveer rekenen op:

BMI 30 vs 22 → ~5–7× hoger diabetesrisico
BMI 35+ → soms >10× hoger risico

Laten we dat nu ook voor suiker doen:

Suiker uit frisdrank per drankje → 1,10× hoger risico
Hoog frisdrankgebruik vs laag gebruik → 1,30× hoger risico
Totale suiker uit alle producten → 0,99× risico (dus geen effect)

Overcompensatie

Anders gesteld: suiker speelt geen bijzondere rol bij diabetes, en een suikertaks is dus niet effectief. Niet tegen obesitas, niet tegen diabetes. Een suikertaks verhoogt mogelijk wél het risico. Niet omdat kunstmatige zoetstoffen dikmakend zijn, maar omdat mensen overcompenseren: men mag meer, want men drinkt toch ‘zero’.

Dit zien we niet alleen in de praktijk; er zijn ook aanwijzingen in de literatuur, niet voor zoetstoffen maar voor kunstmatig vet, olestra. In een onderzoek met chips aten deelnemers 15 procent meer wanneer zij wisten dat er olestra in zat (Satia-Obata 2003).

Dat lijkt beperkt, maar onderzoek kent het Hawthorne-effect: mensen gedragen zich anders wanneer zij weten dat ze geobserveerd worden.

Wantrouwen

Een suikertaks kan overeten uitlokken, versterkt bovendien institutioneel wantrouwen (Van Meurs 2024). Veel mensen ervaren zulke maatregelen namelijk als betutteling, wat het maatschappelijke sentiment negatief beïnvloedt zonder duidelijke voordelen. Die krijg je terug geserveerd via het stemhokje.

Het grootste deel van het diabetesprobleem ontstaat door toenemend gewicht. Het omslagpunt verschilt per persoon: voor de één rond BMI 28, voor de ander pas bij 40. Suiker speelt hierin een beperkte rol, als het al een rol speelt.

Niet verslavend

Ook het idee dat suiker verslavend is klopt niet  (Bijoch 2023). Een ludieke popup suikerverslavingskliniek is alarmistisch. Motiveren door angst is geen motiveren. Het is onderwerping. Ook het idee dat zoet eten de voorkeur voor zoet versterkt klopt niet (Cad 2026).

We moeten terug naar de tekentafel en stoppen met bangmakerij en strafmaatregelen. Een suikertaks wordt niet ingevoerd omdat bewezen is dat die de gezondheid verbetert; overtuigend bewijs daarvoor ontbreekt. Er zijn zelfs concrete aanwijzingen dat dit de problemen vergroot. Kom op mensen, wij kunnen beter!

Meer leren

Deze kennis van belang als je mensen wilt begeleiden die zeggen niet af te kunnen slanken omdat de energiebalans niet zou werken of omdat suiker verslavend is. Hoe je daarmee omgaat leer je in de module Healthcoach.