Morele verwonding in Oekraïne
Oorlog is onvoorstelbaar lelijk. Het leidt niet alleen tot fysieke, maar ook tot morele verwonding. Dit gesprek tussen psychiater Vladyslav Synyahovskyy en Erik Hein geeft een unieke inkijk in morele verwonding op het slagveld.
Morele verwonding is een dossier bij ons en extra relevant in relatie tot ons onderzoek naar rechtvaardigheid, maar ook in de praktijk bij (p)re-integratie. Synyahovskyy en collega’s publiceerden begin 2026 een paper met acht casussen.
Wij zijn kritisch vanuit een motivatieperspectief. Verwar dat niet met gebrek aan respect voor het werk.
💡 Definitie
De auteurs bespreken de character-domain-benadering. In de conclusie spreken ze over schade aan “belief systems and identities”. Overtuigingen kunnen dus mede bepalen wie iemand is. Ik destilleer hieruit:
- Overtuigingen
- Identiteit
- Schending
Dit kader is niet discriminerend genoeg. Dat zie je ook in The Erosion of Autonomy, waarin verlies van autonomie centraal staat. Er is aantasting van identiteit, maar een dergelijk verlies van het zelf kan ook ontstaan in een sekte (Hadding, et al 2023). Is dat dan morele verwonding.
💡 Wat is moraliteit?
Factor 1, overtuigingen, vereist een voorvoegsel: moreel. Dat dreigt circulair te worden: morele verwonding ontstaat door schending van morele overtuigingen.
De APA maakt het concreter met verstoringen in begrip van right and wrong en het gevoel van “goodness of oneself, others or institutions”. Dat beschrijft moraliteit beter, maar biedt nog geen psychologisch mechanisme. Daarmee blijft The Erosion of Autonomy moeilijk als morele verwonding te duiden.
💡 Agent, patiënt en schade
Niet alle schade wordt als moreel gezien. Moderne psychologische theorie van moraliteit veronderstelt vaak een agent, patiënt en schade. Dat maakt The Weight of Survival interessant: iemand kampt met schuld omdat hij overleeft terwijl anderen sterven.
Wie is dan de agent? Waarom niet simpelweg woede op de vijand als een agent noodzakelijk is? Moraliteit is breed en rechtvaardigheid is daar onderdeel van. Deze casus laat zich beschrijven via distributieve rechtvaardigheid: de verdeling van lasten en lusten.
Als iedereen sterft behalve jij, is die verdeling evident onevenwichtig. Goed doen kan vanuit rechtvaardigheid worden gezien als verdelingsnorm: een bijdrage aan een (toekomstige) samenwerking, ook zonder directe wederkerigheid. Context — moeite, familie, rol — bepaalt wanneer gedrag morele gepast is. In deze casus is men dader/agent omdat men niet evenwichtig bijdraagt.
💡 Overwegingen
Dit onderwerp is onmogelijk recht aan te doen in één post. Beluister vooral het gesprek. Ons punt blijft echter staan: we hebben een eenduidige, niet-circulaire definitie nodig, met psychologische mechanismen die morele verwonding onderscheiden van andere identiteits- of psychologische schade. Dit is een beschouwing vanuit een motivatieperspectief en de relatie tussen motivatie, identiteit en welbevinden is heel intiem.
🔎 Meer leren
Morele verwonding is een onderwerp in de module Emotieregulatie, waarbij je praktisch leert begeleiden. De theoretische ondergrond en de psychologische mechanismen kun je leren in de module Toegepaste Ethiek.
