Leiderschap vergroot psychologische veiligheid en buffert tegen burnout
Burn-out onder verpleegkundigen is wereldwijd een groeiend probleem. Dit overzichtsartikel (Satoo 2025) brengt samen wat we al weten over één mogelijke bescherming: psychologische veiligheid – het gevoel dat je vrij kunt spreken zonder negatieve gevolgen.
𝗛𝗼𝗲 𝗶𝘀 𝗵𝗲𝘁 𝗼𝗻𝗱𝗲𝗿𝘇𝗼𝗰𝗵𝘁?
De auteurs voerden een scoping review uit volgens de JBI- en PRISMA-ScR-richtlijnen. Uit 1.021 gevonden studies bleven er uiteindelijk zes over, samen goed voor bijna vijfduizend verpleegkundigen uit vijf landen. De meeste studies waren cross-sectioneel, één longitudinaal en één quasi-experimenteel.
𝗥𝗲𝘀𝘂𝗹𝘁𝗮𝗮𝘁
Drie studies vonden dat meer psychologische veiligheid samenhangt met minder burn-out. Factoren zoals servant leadership, teamdynamiek, communicatieklimaat en werkomstandigheden speelden daarbij een grote rol. Effectgroottes werden echter nergens gerapporteerd, waardoor de sterkte van deze relaties onbekend blijft. Daar word ik natuurlijk chagrijnig van en vraag ik mij af of dit de reden is dat je in Cureus moet publiceren, waar peerreview vooral achteraf plaatsvindt. Hoe dan ook: dan maar zelf opzoeken.
𝗗𝗶𝗲𝗻𝗲𝗻𝗱 𝗹𝗲𝗶𝗱𝗲𝗿𝘀𝗰𝗵𝗮𝗽
Als je kijkt naar de drie studies die wel een samenhang vertonen tussen psychologische veiligheid en burn-out, dan zie je dat er twee cross-sectionele studies zijn die weinig bruikbaar zijn, maar één studie is longitudinaal met drie metingen en een padmodel (Ahmed et al. 2023). Daarmee kun je directe en indirecte samenhang vaststellen:
👉 Direct effect van dienend leiderschap (T1) op burn-out (T3): β = –0.569
👉 Direct effect van psychologische veiligheid (T2) op burn-out (T3): β = –0.130
👉 Indirect effect via psychologische veiligheid: β = –0.047, 95% CI [–0.098, –0.014]
👉 Modererend effect van vertrouwen: interactieterm β = –0.222, t = 4.292
Zoals je kunt zien in de resultaten van die ene studie hangt het effect vooral samen met dienend leiderschap en niet zozeer met psychologische veiligheid.
Moeten we dan allemaal over op dienend leiderschap? Nou, de overlap met transformationeel, authentiek en ethisch leiderschapsstijlen is zo groot (r = ~0,80) dat je ze empirisch niet kunt scheiden volgens deze meta-analyse met meer dan 120.000 respondenten (Fuller et al 2022).
Wat al deze stijlen delen, is dat ze gericht zijn op moreel leiderschap. Psychologisch bezien is moraliteit niets meer dan een ongeschreven set aan regels om beter samen te werken. Leiderschap dat daarop gericht is heeft veel voordelen, waaronder mogelijk buffering tegen burn-out.
Meer leren
Dit is een onderwerp in de specialisatie leiderschap van de opleiding vitaliteitskundige.
