Autoritarisme als persoonlijkheidstrek

Een ontzettend mooi (en lang) essay van politiek psycholoog Karen Stenner, die de opkomst van autoritarisme heel grondig duidt. Een must-read, die je hier kunt lezen — gevolgd door ons commentaar:

Hope not hate!

𝗚𝗲𝗻𝗲𝗻

Autoritarisme is een persoonseigenschap en heeft, zoals de eerste wet van de gedragsgenetica stelt, een genetische basis. Het is veel wijder verspreid dan de meesten vermoeden, en er is niet alleen een rechtse, maar ook een linkse variant. Dit is niet direct vergelijkbaar met het politieke links en rechts, want dat zijn slecht gedefinieerde en daarom zwevende constructen. Autoritarisme wordt bepaald aan de hand van sociale-dominantie orientatietesten. Het is een continuum van mild naar extreem. De waardenset die we toekennen aan rechts-autoritarisme is conservatisme (traditie, conformiteit en veiligheid), eveneens een continuum.

𝗢𝗺𝗴𝗲𝘃𝗶𝗻𝗴

Genen, maar ook persoonlijkheidstrekken en waardensets (beide hebben eveneens een genetische basis), interacteren met de omgeving. Die omgeving kan een eigenschap versterken of juist dempen. Ik laat voor het gemak links-autoritarisme even buiten beschouwing, maar dat speelt zeker een rol in het versterken van rechts-autoritairisme (noem het omgeving). Ok, nu de omstandigheden:

𝗖𝗮𝘀𝘂𝘀

Een mooi voorbeeld is de extreem/rechtse AfD. Elke Duitser kan op die partij stemmen, en toch was de AfD — opgericht in West-Duitsland — vooral succesvol in het Oosten. Er is genetisch gezien geen reden om aan te nemen dat rechts-autoritairisme vaker voorkomt in Oost- dan in West-Duitsland. Ook interessant is dat sociale media niet ophoudt bij de voormalige grens tussen oost en west. Dat hele desinformatie-argument stort ook hier weer in. Het gaat om omstandigheden die eigenschappen versterken.

Relatieve deprivatie kan deze eigenschappen boosten. Let op: niet armoede, maar een inkomens-, vermogens- of opleidingskloof is hier bepalend. Relatieve deprivatie betekent dat, zelfs als absolute armoede afneemt, de kloof groter wordt. Daarnaast zijn er existentiële dreigingen die te maken hebben met waardensets. Daar was in Oost-Duitsland meer van en versterkt conservatisme.

𝗡𝗲𝘂𝗿𝗼𝗱𝗶𝘃𝗲𝗿𝗴𝗲𝗻𝘁

Stenner is een echte expert op het vlak van autoritarisme en de essay is wel uitzonderlijk goed opgebouwd. Het allermooiste aan haar essay is dat zij, net als wij, streeft naar een oplossing die gaat over bruggen bouwen en hoop. Het is een betoog om er anders naar te kijken.

𝗛𝗼𝗼𝗽

Zij stelt dat wat we vaak kenmerken als racisme, eigenlijk difference-ism is. Dat raakte me, omdat ik dit direct associeerde met neurodivergentie. Er is een harde kern van onverbeterlijke racisten, maar de meesten die op dit soort partijen stemmen, zijn in een situatie beland waarin hun divergente zijde is versterkt. Verandert dat je kijk? Nogmaals: de moeite van het lezen waard!

Meer leren:

Dit is een onderwerp in onze los te volgen module Toegepaste Ethiek, onderdeel van de opleiding Vitaliteitskundige.