Virale geruchtenverspreiding in de Franse revolutie
Schijnbaar leven we in een post-waarheidtijdperk vanwege sociale media, maar die claim zelf is misleidend. Deze fascinerende publicatie (Zaperi S 2025) laat zien hoe de virale geruchtenverspreiding in 1789 bijdroeg aan de Franse Revolutie.
𝗛𝗲𝘁 𝗯𝗼𝗲𝗸
Centraal staat het werk van Georges Lefebvre dat de Grote Angst van 1789 (La Grande Peur) beschrijft, een periode van massale onrust door een golf van boerenopstanden op het Franse platteland tussen 20 juli en 6 augustus 1789, vlak na de bestorming van de Bastille. Er ontstond een virale geruchtenstroom die zowel echte als nepinformatie bevatte.
𝗛𝗲𝘁 𝗺𝗼𝗱𝗲𝗹
De onderzoekers reconstrueerden het transmissienetwerk van de Grote Angst van 1789 op basis van het gedetailleerde historische verslag van Georges Lefebvre, waarbij elke paragraaf van hoofdstuk 6 werd verwerkt met behulp van een LLM (AI) om dorpsnamen, data en verspreidingsroutes te extraheren.
Na handmatige controle en correctie, gekoppeld aan huidige gemeenten via Eurostat-bestanden en geolocaliseerd, konden zij met behulp van het historische wegennetwerk de kortste routes tussen locaties berekenen door roddels te behandelen als een infectieziekte (SIRI-model). Daarnaast voegden zij de invloed van demografische, institutionele en sociaaleconomische factoren (zoals bevolkingsomvang, geletterdheid, tarweprijs en allodialiteit) toe aan het model.
𝗗𝗼𝗲𝗹𝗺𝗮𝘁𝗶𝗴, 𝗻𝗶𝗲𝘁 𝗵𝘆𝘀𝘁𝗲𝗿𝗶𝘀𝗰𝗵
De verspreidingssnelheden waren gemiddeld 27 km/dag Euclidisch en 45 km/dag via wegen. Ze verliepen vaker via gebieden met een hogere geletterdheid en via allodiale (vrije) gebieden, en juist niet door feodale gebieden. De opstanden stopten bovendien abrupt op 6 augustus, toen het feodale systeem officieel werd afgeschaft. De geruchtenstroom ontstond door diepe onvrede en leidde tot een momentum van verzet. Het had een doel, namelijk het stoppen van onderdrukkers.
𝗙𝘂𝗻𝗰𝘁𝗶𝗲 𝘃𝗮𝗻 𝗿𝗼𝗱𝗱𝗲𝗹𝗲𝗻
Roddelen vormt een onderdeel van STOPs (Strategies to Overcome the Powerful) en speelt een belangrijke rol om frustraties te uiten, te toetsen en aan te zetten tot actie bij niet-functionerend leiderschap. Het onderliggende mechanisme is beschreven door hoogleraar Mark Van Vugt.
𝗗𝗲 𝗹𝗲𝘀𝘀𝗲𝗻
Virale informatieverspreiding heeft helemaal geen sociale media nodig, maar wordt vaak gevoed door diepe onvrede. Het geeft ook aan wat een zegen sociale media is met vrije informatievoorziening. Een mix van echte en nepinformatie is van alle tijden, maar negatief geladen informatie verspreidt zich sneller. Dat heeft een evolutionaire basis, omdat roddels de eerste stap vormen van verzet. Richt je niet op sociale media of de volksmenner, maar probeer de reden van het verzet te begrijpen.
𝗠𝗲𝗲𝗿 𝗹𝗲𝗿𝗲𝗻
Dit is een onderwerp in onze opleiding tot Vitaliteitskundige, waar we je leren motivatiewetenschap in te zetten bij individuen, groepen, organisaties en samenlevingen.
