Ultrabewerkt voedsel leidt niet tot dopaminetsunami
Is ultrabewerkt voedsel verslavend? In dit onderzoek (Darcy VL et al 2025) met 50 deelnemers werd dit onderzocht met suiker- en vetrijke milkshakes. Dat zou een ware dopaminewaterval moeten opleveren, maar er volgde droogte.
De meeste van dit soort onderzoeken hebben minder dan 15 deelnemers, en dit onderzoek is met 50 deelnemers redelijk groot. De deelnemers werden 3 tot 5 dagen op een dieet gezet om een goede vergelijking te kunnen maken. Ze werden na het vasten gemeten met een PET-scan en binnen 30 minuten na het consumeren van de milkshake. Wat waren de vijf resultaten?
- Geen significante dopamine-respons
De gemiddelde post-ingestieve striatale dopamine-reactie was niet significant verschillend van de baseline (D2BP voor en na milkshake: p = 0.616).
- Geen correlatie met adipositas
BMI (r = 0.076, p = 0.51) en lichaamsvetpercentage (r = 0.16, p = 0.28) waren niet significant gerelateerd aan de dopamine-reactie.
- Variabiliteit in individuele reacties
Sommige deelnemers vertoonden wel een dopamine-respons, mogelijk beïnvloed door perceived hunger en hedonische reacties op de milkshake.
- Voorspelling van eetgedrag
De mate van post-ingestieve dopamine-reactie was geassocieerd met de hoeveelheid ultra-verwerkte koekjes die werden geconsumeerd tijdens een latere maaltijd. Dat effect was echter niet significant.
- Dopamine-respons
Bij 29 van de 50 deelnemers met een dopamine-afname (de "responders") daalde de D2-receptor bindingspotentiaal (D2BP) met gemiddeld 4,3%, wat duidt op een verhoogde dopaminevrijgave.
Als suiker gelijk zou staan aan cocaïne (een nogal populair vergelijk), dan is het goed om te weten dat een afname in D2BP van 10-15% wordt gevonden bij cocaïne, afhankelijk van dosis en toediening. Dat is een aanzienlijk verschil.
Daarnaast steeg bij 21 deelnemers (de "niet-responders") de D2BP gemiddeld met 8,5% ten opzichte van de vastende toestand. Dit betekent dat er minder dopamine werd vrijgegeven dan verwacht na de consumptie van de ultra-verwerkte milkshake. Er waren dus stijgers en dalers!
Conclusie
Er was helaas geen controlegroep, maar op basis van de beschikbare kennis is er weinig reden om aan te nemen dat ultrabewerkt voedsel een verslavend effect heeft. In ieder geval niet verklaart vanuit het dopaminemechanisme. De mensen die dat gedrag vertonen (volgens de YFAS 2) blijken nauwelijks te onderscheiden van mensen met eetstoornissen. Het is dus de vraag of die mensen niet anders geholpen moeten worden.
Als je mensen wilt helpen om hun gewicht onder controle te krijgen wat betreft voeding, dan kun je de module Healthcoach volgen.
