Sociologie weinig transparant en activistisch?

Sociologie onderzoekt samenleving en ongelijkheid, maar blijft achter in wetenschappelijke kwaliteit. Volgens socioloog Jukka Savolainen (2025) ligt dat aan een te grote politieke eenzijdigheid. Terwijl economie, politicologie en psychologie vooruitgang boeken in transparantie en causale methoden, blijft sociologie achter.

Twee grote hervormingen zijn de open science beweging – met data-delen en preregistratie – en de credibility revolution, die strengere eisen stelt aan causaal onderzoek. Andere disciplines hebben deze snel overgenomen. Sociologie niet.

Politieke orientatie

Savolainen vergeleek vier disciplines aan de hand van honderden artikelen. Hij mat politieke samenstelling en methodekwaliteit. De D:R-ratio (Democraten vs. Republikeinen) is in sociologie 44:1, veel extremer dan in economie (6:1) of politicologie (8:1). Ook het aandeel extreem linkse onderzoekers is met 17% het hoogst.

Causaal onderzoek

Op methodegebied scoort sociologie laag. Slechts 9,5% van de artikelen gebruikt causale designs. In economie is dat 72,6% en in psychologie iets minder met 50% omdat er veel theorievorming noodzakelijk is voor je het gaat toetsen. De TOP Factor – een maat voor transparantie – is in sociologie 0,67, ruim vijf keer lager dan in andere vakken, terwijl psychologie daar juist het hoogst scoort.

Activisme

De oorzaak volgens de auteur? Een cultuur waarin activisme belangrijker is dan waarheidszoekend onderzoek. Het idee van ‘public sociology’ zet wetenschap in dienst van sociale rechtvaardigheid, maar ondermijnt objectiviteit. Kritische toetsing en methodologische strengheid worden minder belangrijk.

Andere disciplines zijn ook linksgekleurd, maar minder extreem. Bovendien nemen ze transparantie serieuzer, ook in kwalitatief onderzoek. Dat sociologie achterblijft, is dus niet alleen structureel, maar ook ideologisch.

De oplossing?

Geen ideologische tegenbeweging, maar meer viewpoint diversity en een hernieuwde focus op wetenschappelijke integriteit. Want betrouwbare kennis ontstaat pas wanneer verschillende standpunten elkaar uitdagen. Misschien tijd voor een replicatiegolf voor sociologie? Met sociaal psychologie toegepast op samenlevingen zie je dat de sociologische vondsten kunt verankeren in de psychologie. Dat deel maakt eveneens deel uit van toegepaste motivatiewetenschap. Je kunt het leren in de opleiding vitaliteitskundige (OVK).