Psychopaten kunnen empathisch zijn
Er lijkt een brede consensus te zijn dat psychopaten niet in staat zijn tot empathie, maar daar is eigenlijk geen bewijs voor. Deze systematische analyse (Larssen RR et al 2025) van publicaties waarin de Hare Psychopathy Checklist (PCL) is toegepast suggereert iets ander.
🏛️ Wat onderzochten ze precies?
De onderzoekers bekeken 66 wetenschappelijke studies waarin empathie getest werd bij 5.711 mensen met PCL-scores. Ze keken naar drie soorten empathie:
🧠 Cognitieve empathie: kun je begrijpen wat iemand anders voelt of denkt?
❤️ Affectieve empathie: kun je meevoelen met de emoties van een ander?
🌀 Algemene empathie: een brede mix van de twee.
Ze onderzochten empathie op twee manieren:
Vragenlijsten over empathiegevoelens.
Taken waarbij mensen emoties moesten herkennen op gezichten of stemmen.
📊 Wat vonden ze?
In totaal werden 1.672 testresultaten verzameld. Slechts 11% van alle resultaten liet een verschil zien tussen psychopaten en anderen.
Maar liefst 89% van de effecten waren niet significant — dus géén verschil.
Grote, betrouwbare studies vonden nog vaker helemaal geen verschil.
Waar wel kleine verschillen gevonden werden, waren die vaak afkomstig uit kleinere of methodologisch zwakkere studies.
💬 Wat betekent dit?
Volgens deze uitgebreide analyse is er weinig bewijs dat klinisch psychopaten (zoals gemeten met de PCL) écht fundamenteel minder empathisch zijn dan anderen.
Dat heeft grote gevolgen: juridische systemen die automatisch aannemen dat een hoge PCL-score betekent dat iemand geen empathie heeft, zouden dat moeten heroverwegen.
Ander onderzoek (Meffert 2013) suggereert overigens dat empathie wel anders lijkt te werken bij psychopaten. Het is geen primaire focus, maar dient geactiveerd te worden.
Het zou verklaren waarom machiavellisten effectief kunnen zijn. Ze zijn nauwelijks te scheiden van psychopaten, behalve dan dat ze iets hoger scoren op conscientieusheid. Het is echter moeilijk om te manipuleren als je geen empathie hebt. Het kunnen 'aanzetten' maakt de observaties veel consistenter. Bewustwording hierover, maar ook het aanpassen van de omgeving door het wegnemen van perverse prikkels kan helpen om dit in betere banen te leiden.
Dit onderzoek ging over klinische psychopathie, maar psychopathische neigingen zijn veel breder verspreid over de normale populaties. Op basis van persoonlijkheidsstudies kun je aannemen dat 20 procent van de bevolking de neiging heeft om anderen uit te buiten.
