Groeimindset is weinig relevant
Is de 'growth mindset' belangrijk voor het behalen van prestaties? Het antwoord is onomwonden nee, aangezien er niet zoiets bestaat als een growth mindset (groeidenken of groeimindset). Het is een verzinsel van psycholoog Carol Dweck en gaat uit van twee mensbeelden. Zij die groeidenken, geloven dat ze zichzelf kunnen verbeteren en halen daarom betere prestaties dan diegenen die beschikken over een zogenaamde 'fixed mindset' (rotsdenken).
Geen replicatie
Het probleem begint met het gegeven dat niemand haar onderzoeksresultaten ooit heeft kunnen repliceren. Dat is een wetenschappelijke doodsteek. Meta-analyses laten nauwelijks een effect zien, maar volgens Dweck voeren ze die experimenten verkeerd uit. Een dergelijke opmerking is echt problematisch, nog even los van het feit dat er onregelmatigheden zijn gevonden in haar data.
Als hoogleraren het onder de meest gunstige omstandigheden niet kunnen repliceren, kunnen leraren op school dat natuurlijk ook niet. De ironie is natuurlijk dat er miljoenen zijn geïnvesteerd op scholen door groeidenkers, die vervolgens geen resultaat behaalden. De reden laat zich raden, want groeidenken bestaat niet.
Het is een 'rebranding' van mensen aanmoedigen. Maar dat doen leerkrachten al, dus als ze dat ineens groeidenken noemen, dan verandert er dus helemaal niets. Toch is er soms een klein effect uit onderzoek. Het gaat dan met name om kinderen uit een arm milieu, die meestal opgegeven zijn. Als je die aandacht geeft en aanmoedigt, halen ze ineens betere resultaten. Wie had dat ooit kunnen bedenken? Overigens is deze retorische vraag net zo sarcastisch als verdrietig.
Mensen willen van nature ontwikkelen en als je die, net als planten, van de juiste voedingsstoffen voorziet, gaan ze floreren. Die menselijke voedingsstoffen noemen we psychologische basisbehoeften en wat blijkt? Als die bevredigd worden tijdens het lesgeven, is de betrokkenheid van de leerlingen veel groter. De groeimindset blijkt dan nog steeds een beperkte rol te spelen, en inderdaad vooral bij studenten uit een arm milieu, zo blijkt uit dit Chinese onderzoek.
Wat kun je wel doen?
Als groeidenken niets oplevert, wat valt er dan wel te verbeteren? Ook daar is antwoord op, namelijk autonomie-ondersteunend lesgeven. Dat leidt tot meer betrokkenheid, leren en psychologisch welbevinden, zo blijkt uit deze review van 51 studies, waarvan er 38 RCT's zijn. Dat gunstige effect komt omdat autonomie-ondersteuning de psychologische basisbehoeften voedt. En dat blijft niet beperkt tot kinderen, ook werknemers reageren op dezelfde manier.
Tegenstrijdige uitkomsten in meta-analyses in 2022
Toch is er opnieuw discussie over de groeimindset. Aanleiding is dat er in dezelfde maand twee meta-analyses werden gepubliceerd over het onderwerp in Psychological Bulletin met tegenstrijdige standpunten. Macnamara BN et al 2022 stelt dat growth mindset met een Cohen d = 0.02 geen significant effect oplevert.
Burnette JL daarentegen komt met een flinke Cohen d = 0.36. Een gemiddeld effect is een d = 0,20, en 0.36 is dus groot.
Die twee verschillende uitkomsten wekken de belangstelling op van de groep van statisticus Elizabterh Tipton. Die schrijft dat ze de data van Macnamara opnieuw heeft geanalyseerd en vindt ineens wel effect. Ze vindt ook Burnette de betere analyse. Hoe kun je dat verklaren?
Voor we daar induiken is het belangrijk is om te begrijpen dat je begint met een goede theorie. Wat is groeidenken, hoe ben je tot het concept gekomen, wat zijn de exacte kenmerken, hoe meet je dat, etc. Carol Dweck heeft meerdere malen haar definitie gewijzigd en bij elkaar kun je zo'n 6 factoren vinden verspreid over meerdere boeken, papers en websites. Een aantal jaar geleden haalde ze factor zes offline, zo werd opgemerkt (afbeelding).
Dit is een probleem. Macnamara erkent dat en begint dus eerst met stevige theorievorming. Dit in tegenstelling tot Burnette. Als je dat scherp hebt, dan weet je wat er wel en niet tot het construct behoort. Dat betekent dat de rest, verstorende variabelen zijn. Let wel, dit is wat Dweck had moeten doen, maar heeft nagelaten! Macnamara definieert dan ook 11 mediërende variabelen, die de relatie tussen twee variabelen beïnvloeden. Burnette slechts twee. Stel je voor dat een onderzoek het volgende uitwijst:
- Mindset gemeten
- Mindset interventie toegepast
- Resultaten nemen toe
Klinkt goed toch? Maar nu komt het.
- Mindset opnieuw gemeten, NIETS veranderd in de score!
Zou je dit soort onderzoeken anders moeten behandelen in je meta-analyse? Natuurlijk, en Macnamara heeft dat gedaan, maar Burnette niet. Zien we het probleem?
Dus wat heeft Tipton dan gedaan, dat ze andere resultaten kreeg uit de Macnamara dataset? Ze gebruikte ook slechts 2 mediërende variabelen. Dat verklaart veel!
Macnamara heeft 2 maal zoveel onderzoeken als Burnette en ook alle hypotheses van tevoren voorgeregistreerd om bias te voorkomen en daarnaast flink gecorrigeerd voor bias in de analyse. Burnette? Niets van dit alles! Tipton trekt bizarre conclusies.
Kritiek weerlegd
Drie partijen reageerden met kritiek op de analyse van Macnamara (2022), maar hun bezwaren werden allemaal beantwoord en bleken ongegrond. Tipton had zelfs conclusies getrokken zonder duidelijke onderbouwing. De transparantie die Macnamara (2022) toonde, werd niet gevolgd door de critici. De critici hebben eind 2024 nog steeds niet gereageerd op de weerlegging en er is ook geen reden om aan te nemen dat het gaat gebeuren.
Het geheim van Dweck
Maar hoe krijgt het lab van Dweck dan deze resultaten? Laten we eens kijken naar een redelijk recent onderzoek.
https://www.nature.com/articles/s41586-019-1466-y
"The materials presented here sought to make the ideas compelling and help adolescents to put them into practice. It therefore featured stories from both older students and admired adults about a growth mindset, and interactive sections in which students reflected on their own learning in school and how a growth mindset could help a struggling ninth-grade student next year."
Wie ziet hier het probleem? Als je het woord growth mindset weghaalt, dan staat er eigenlijk het volgende.
'Oudere studenten en volwassenen die bewonderd worden, vertelden hoe zij worstelden met school en hoe ze dat hebben overwonnen'.
Geloof je dat dit werkt? Ik wel. Het is namelijk vergelijken. Het is inspireren. Het is motiveren. Wat het niet is? Groeidenken! Let wel, dit is een onderzoek van Dweck zelf!
Belangenverstrengeling
Macnamara legt ook nog bloot dat auteurs van studies, die financiële voordelen hebben bij groeidenken (cursussen, boeken, websites, etc.), gemiddeld 2,5 x groter effect hebben in hun studies. Nee, geen belangrijke mediërende variabele? Je kunt alleen maar resultaten halen met groeidenken als je Caroll Dweck heet. Heb je een andere naam, stop er dan mee!
Nieuwe review, zelfde conclusie
Een grondige analyse van 24 gerandomiseerde onderzoeken (RCT’s) laat zien dat deze interventies nauwelijks of geen effect hebben op schoolprestaties, vooral niet in de betrouwbaarste studies. De onderzoekster Carolina Gazmuri (2025) gebruikte een zogeheten ‘sieve’-methode om de kwaliteit van elk onderzoek te beoordelen op basis van steekproefgrootte, drop-out, onderzoeksopzet en datakwaliteit. Alleen studies met hoge betrouwbaarheid (3 of 4 sterren) werden serieus meegenomen. Uitkomst: de meest betrouwbare studies – met grote groepen leerlingen, weinig verlies van deelnemers en objectieve toetsresultaten – tonen effectgroottes die nagenoeg nul zijn (Cohen’s d van –0,01 tot +0,065).
Van de vijf hoogst gekwalificeerde studies toonden twee geen enkel effect (zoals een groot onderzoek in Engeland en Argentinië), terwijl drie andere een zeer klein positief effect meldden (bijv. in Peru, Noorwegen en China). Belangrijk is dat studies met minder goede methodologie vaak grotere effecten meldden, wat twijfel zaait over hun betrouwbaarheid. Ook werd opgemerkt dat veel studies met positieve resultaten afkomstig zijn van onderzoekers met een belangenverstrengeling, zoals banden met bedrijven die groeimindsetprogramma’s verkopen. De conclusie is duidelijk: scholen en overheden moeten voorzichtig zijn met grote investeringen in groeimindset-interventies, omdat het bewijs voor hun effectiviteit erg zwak is. Als ze al worden ingezet, dan liefst met weinig kosten en tijd.
