Geen polarisatie in Nederland?
Er is geen polarisatie, stelt socioloog Quita Muis in dit fijn en nuchter interview, dat de moeite van het beluisteren waard is. Toch hebben we wat kanttekeningen te plaatsen.
- Is er polarisatie?
Als je definitie is dat de twee uitersten verder uit elkaar bewegen, dan is er geen polarisatie. Eén kant blijft namelijk redelijk stabiel, terwijl de andere kant wel degelijk van het midden af beweegt. Het is dus niet symmetrisch. Zie bijvoorbeeld genderopvattingen en vluchtelingen in de afbeelding. Wat verandert, is een groep die ongeveer 20-25 procent van Nederland vertegenwoordigt. Het is dus niet 50-50, maar er worden wél degelijk extremere posities ingenomen. Toch is de polarisatie niet per se ideologisch, maar affectief, want waarom zou corona de genderopvattingen polariseren?
- Tijdvak
Het is zeker zo dat Nederland heel lang stabiel is geweest; de polarisatie is tijdens corona ontvlamd. De dataset van Muis eindigt echter in 2017, zo kun je lezen in haar prachtige proefschrift.
- Ondergrondse veenbrand
Het SCP toont aan dat we in een klassenmaatschappij leven en dat een aanzienlijk deel van de onderste drie klassen (5, 6 en 7), ongeveer 4 miljoen volwassenen, er zeker van zijn dat het de verkeerde kant opgaat met Nederland en dat de overheid te weinig voor hen doet. Die mensen stemmen niet, doen niet meer mee aan enquêtes vanwege wantrouwen, vaak ook functioneel analfabeet en vinden conformiteit in waarden en normen belangrijk. Ze zijn moeilijk te bereiken, maar ze hebben al lang deze standpunten
Je hebt echter een autoritair leider nodig die zich openlijk keert tegen de gevestigde orde voordat je deze groep activeert en dan maakt het ook echt niet uit of die persoon waarheidsgetrouw is.
Daarnaast is er een groep conservatieve hoogopgeleiden die zich verzetten tegen de veranderingen.
- Waarden
Muis maakt gebruik van de European Values Survey (EVS), en die is gebaseerd op de Inglehart-theorie, net als de World Values Survey. Dat is methodologisch niet heel solide en zou wat mij betreft vervangen mogen worden door Schwartz, zoals ook hier beschreven:
- Sociale media
Muis stelt dat polarisatie op sociale media veel harder is vanwege de aandacht op sociale media. Daar zou ze wel eens gelijk in kunnen hebben, want als ik zie hoeveel aandacht er geschonken wordt een tweet, dan zou je bijna denken dat X de echte wereld is.
- Bubbel van hoogopgeleiden
Daar zijn Muis en wij het snel over eens. Ze stelt terecht dat de mensen die op de PVV stemmen niet per se tegen migranten zijn, maar iemand hebben gevonden die hen vertegenwoordigt. Ze zegt dat hoogopgeleiden moeten leren luisteren, want ze leven in een bubbel. Amen!
Er is inderdaad geen ideologische, maar vooral een affectieve polarisatie, en daarom moet je affectieve bruggen leren bouwen.
