Eudaimonie in de psychologie
Eudaimonie gaat over een goed leven door goed te doen, en de oorsprong van het woord is ontleend aan de woorden eu (goed) en daimon (geest), zoals in de afbeelding. Men associeert het met geluk, maar goed voelen is niet het doel!
Socrates vond dat goed doen vooral ging over deugdzaam leven en niet meer dan dat, maar Aristoteles vond dat je ernaast rationeel moest zijn. Interessant is dat Aristoteles ook vond dat goede vrienden hebben er een deel van uitmaakt. In het stoïcisme daarentegen zijn vrienden niet essentieel voor eudaimonie, wat wetenschappelijk gezien een zwakte is in hun filosofie. Ze pleiten echter allemaal voor goed leven door goed te doen!
Het concept van eudaimonie kent vele interpretaties, en de vertaling naar de psychologie levert een soortgelijke Babylonische spraakverwarring op. Het bekendste model is waarschijnlijk van Caroline Ryff, die op basis van het werk van Aristoteles zes dimensies definieerde van eudaimonisch welbevinden:
- Doelgerichtheid (purpose)
- Persoonlijke groei
- Autonomie
- Omgevingsbeheersing (competentie)
- Zelfacceptatie
- Positieve relaties
Zij was een van de eersten die er grootschalig bevolkingsonderzoek naar deed en heeft daarmee baanbrekend werk verricht. Het is echter de vraag of die dimensies wel zo goed van elkaar te scheiden zijn, waardoor de resultaten vaak onbetrouwbaar zijn (Burns 2008).
Een andere stroming die zich bezighoudt met eudaimonie is de positieve psychologie, met Seligman in het bijzonder, die het model PERMA introduceerde:
- Positive emotion
- Engagement
- Relationships
- Meaning
- Accomplishment
Maar deze stroming moet eerst kiezen of het draait om goed doen of goed voelen. Als eudaimonie het uitgangspunt is, dan is PERMA per definitie in strijd met zichzelf. Het is allemaal heel aaibaar, maar de harde claims over wetenschappelijke onderbouwing hebben de tand des tijds niet doorstaan (Friedmal HL 2018).
Dan blijft nog de zelfdeterminatietheorie (ZDT) over, die het best aansluit op goed doen, waarbij goed doen betekent dat de volgende psychologische basisbehoeften (PBB) worden bevredigd.
- Autonomie
- Binding
- Competentie
Dat leidt vaak tot goed voelen, maar dat is niet per se het doel. Dit sluit ook sterk aan op het gedachtegoed van Aristoteles, dat gericht is op zelfontwikkeling en leidt tot een goed leven. In tegenstelling tot de schalen van Ryff zijn de PBB goed van elkaar te scheiden. Eudaimonie volgens Aristoteles (en niet volgens de stoïcijnen) heeft daarmee een degelijke wetenschappelijke basis. De ZDT zit zo op de essentie dat het zowel welbevinden als psychopathologie kan verklaren en voorspellen. De ZDT is daarmee verre van compleet, maar is voor ons een macroraamwerk waar goede aanvullende wetenschappelijke theorieën naadloos op aansluiten.
Dit is een onderwerp in de opleiding Vitaliteitskundige (OVK), die gericht is op toegepaste motivatiewetenschap. Meer info:
