Willen de echte waarden opstaan?

Een nieuwe, grote review (Napier 2026) over waarden en het effect op welbevinden doet de ronde. De ongenuanceerde conclusie: het kennen van je waarden (clarificatie) verbetert je welbevinden enigszins, maar ernaar handelen heeft meer effect.

Hoewel we het werk kunnen waarderen, is het academisch ironisch dat men in een publicatie over waardenclarificatie zowel waarden, aspiraties en levensdomeinen op één hoop gooit. Dat is problematisch.

💡 Waarden

De auteurs volgen definities van waarden van Rokeach, 1973; Sagiv et al., 2017; en Schwartz & Bilsky, 1987. Schwartz is hierin het duidelijkst: waarden zijn cognitieve representaties van innerlijke drijfveren met vijf onderliggende criteria. Tegen de hypothese van Schwartz in hebben specifieke waarden een marginale invloed op welbevinden.

💡 Aspiraties

De zelfdeterminatietheorie kent een concept dat aspiraties heet. Die worden ook genoemd, maar het zijn geen waarden. Het zijn doelen achter doelen. Een waarde is bijvoorbeeld gelijkwaardigheid (universalisme), terwijl een aspiratie betrekking kan hebben op meesterschap of relaties.

💡 Levensdomeinen

Als het gaat om ACT en valued living, hebben we het over levensdomeinen. Relaties als aspiratie kunnen betrekking hebben op het gezin of op het werk. Ook dit is duidelijk iets anders.

💡 Geen review over waarden

Tot slot is het goed om te weten dat het overgrote deel van de RCT's gaat over de zelfbekrachtigingstheorie. Die gaat niet over waarden, maar over zelfcoherentie door te reflecteren op wat je van waarde vindt. Stel je voor dat je sterk gehecht bent aan jw drinkfles. Als we deze erosie van het concept blijven volgen, is deze drinkfles straks ook een waarde. Zullen we daarmee stoppen? Aangezien slechts 2 van de 50 RCT's over Schwartz-waarden gaan, kunnen we concluderen dat deze review nauwelijks over waarden(clarificatie) gaat.

💡 Onze praktijk

In plaats van alleen te klagen dat een review over waardenclarificatie vooral construct creep promoot, lichten we liever toe hoe wij waarden gebruiken. Wij volgen Schwartz in het idee dat waarden neutraal zijn, maar altijd positief worden gewaardeerd door degenen die ze aanhangen. Onderzoek laat ook zien dat we onze waarden als betere representaties van ons authentieke zelf zien dan onze persoonlijkheid. Dat sluit aan bij de zelfbekrachtigingstheorie.

Onze vertaling is dat jouw waardenset, door ons kernwaarden genoemd, feitelijk persoonlijke routes zijn. Zelfs bij gelijke doelen, zoals het onbaatzuchtig helpen van anderen, kun je dat doel nastreven op een manier die past bij je kernwaarden. Wij definiëren er vier (zie afbeelding). Zo kun je altruïstisch iedereen helpen die op je pad komt, of gericht zijn op hoe je zoveel mogelijk mensen kunt helpen, ook wel bekend als effectief altruïsme. Het doel is hetzelfde; de persoonlijke route ernaartoe verschilt.

🔎 Meer leren

Concreet toepassen leer je in de module Identiteitsontwikkeling (chivo.nl/mio), onderdeel van de opleiding Vitaliteitskundige (chivo.nl/ovk).