Aantrekkingskracht liegende leiders

Mensen zoeken twee belangrijke eigenschappen in leiders: enerzijds competentie/energie en anderzijds warmte/integriteit. De rest is gerommel in de marge. De vraag is waarom mensen dan toch leiders accepteren die aantoonbaar liegen.

💡 Leiderschapsstijlen ontkracht

Als mensen hetzelfde zoeken in leiders, waarom hebben we dan zoveel leiderschapsstijlen? Waarom denken we dat verschillende situaties ook verschillende stijlen vereisen?

De stijl die iedereen prefereert blijft dezelfde, namelijk terug te brengen tot warm en competent. Dat geldt ook voor dreigende situaties, zoals oorlog, zo is gebleken uit analyses van Oekraïne (Lautsten 2025). Ook daar is geen voorkeur voor dominante leiders.

De benodigde competenties verschillen echter afhankelijk van de situatie. In organisatiepsychologie worden stijlen verward met benodigde competenties. Het is om die reden dat het hele concept van leiderschapsstijlen sterk bekritiseerd wordt.

Daarom kijken wij graag buiten gebaande paden en bijvoorbeeld naar politiek onderzoek: alles speelt zich in het openbaar af.

💡 Competentie

Politieke leiders van extreemconservatieve partijen worden verguisd vanwege hun loze beloftes. Vooral de Amerikaanse president Donald Trump inspireerde tot onderzoek (Hall 2018).

In situaties waarin een gevestigde orde de rest onderdrukt, kan de weerbare uitdager van die gevestigde orde de competente leider zijn die men zoekt. De competentie zit dan in het weerstaan van de aanvallen van de gevestigde orde.

💡 Authenticiteit

In experimenten zagen deelnemers de leugenachtige demagoog als authentieker dan een eerlijke kandidaat wanneer zij zich identificeerden met een benadeelde groep. Dit toont aan dat een politicus juist aantrekkelijker kan worden door het openlijk schenden van normen als kiezers zich gemarginaliseerd voelen en deze normschending zien als een teken van loyaliteit aan hun belangen. Het is een vorm van binnengroepbias.

De morele verontwaardiging van de gevestigde orde voedt daarmee de reputatie van competentie.

💡 Volgers

Er wordt veel tijd verspild aan leiderschapsstijlen, in plaats van te kijken naar volgers en het motief waarom zij een leider volgen. Bovendien verwart men benodigde competenties ook nog eens met leiderschapsstijlen.

Begrijp wat volgers nodig hebben, en je weet welke competenties je in een leider moet zoeken.

🔍 Meer leren

De dynamiek tussen leiders en volgers kan alleen goed worden begrepen vanuit een motivatieperspectief. Je kunt hierover meer leren in de opleiding Organisatie Vitaliteitskundige (chivo.nl/oov).