Is ultrabewerkt voedsel uniek ongezond?
Het idee dat ultrabewerkt voedsel per definitie problematisch is, is helaas slecht onderzocht. In deze review van prospectieve onderzoeken wordt de NOVA-classificatie gebruikt om UPFs (ultrabewerkte voedingsmiddelen) te definiëren en worden correcties toegepast voor variabelen zoals dieetkwaliteit (inclusief suiker, vezels, verzadigd vet en natrium), BMI, energiedichtheid en sociaaleconomische factoren.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35010898/
Ook na correctie van deze factoren bleef ultrabewerkt voedsel een onafhankelijke factor voor gezondheidsuitkomsten zoals obesitas, type 2 diabetes, cardiovasculaire ziekten, kanker en sterfte. De effectgroottes worden weergegeven als hazard ratio's (HR's) per 10% toename in UPF-consumptie.
- Vervroegde sterfte:
HR per 10% toename in UPF-inname: 1.15.
Gecorrigeerd voor BMI, energiedichtheid, suiker en andere dieetkenmerken.
- Cardiovasculaire ziekten (CVD):
Alle CVD: HR 1.13.
Coronaire hartziekten: HR 1.14.
Cerebrovasculaire ziekten: HR 1.12.
Correcties: dieetkwaliteit, BMI, energiedichtheid.
- Type 2 diabetes mellitus (T2DM):
HR per 10% toename in UPF-inname: 1.19.
Gecorrigeerd voor suiker, vezels, natrium, verzadigd vet en energiedichtheid.
- Kanker:
Alle kankers: HR 1.12.
Borstkanker: HR 1.11.
Correcties: suiker, vetten, koolhydraten en BMI.
- Obesitas:
HR voor obesitas per 10% toename in UPF-inname: 1.10.
Correcties: dieetkwaliteit, BMI, energiedichtheid.
Het overgrote deel van het effect wordt verklaard door BMI-toename. Dit maakt het draagvlak voor een suikertaks nogal vreemd, mede omdat het vervangen van suiker door laagcalorische zoetstoffen in de praktijk geen effect laat zien.
Uit het beperkte experimentele onderzoek dat is gedaan naar ultrabewerkt voedsel blijkt dat het effect voornamelijk samenhangt met de hoeveelheid energie die je binnen het tijdvenster van verzadiging consumeert. Belangrijke factoren hierbij zijn:
- Snelheid van eten (minder kauwen leidt tot sneller eten).
- Energiedichtheid (vooral vet in plaats van suikergehalte).
- Smakelijkheid.
https://chivo.nl/connect/space/cafe-leefstijl-fitness/post/veroorzaakt-ultrabewerkte-voed
Het grootste deel van het ongezonde effect wordt verklaard door een toename in BMI. Toch is er een onafhankelijk effect los van BMI. Onderzoekers wijten dit aan factoren zoals een tekort aan nutriënten (mensen eten bijvoorbeeld minder volwaardig), maar ook aan emulgatoren, conserveermiddelen en acrylamide, en andere kankerverwekkende stoffen die ontstaan bij hoge temperaturen.
Er is echter nog een ander aspect dat niet alleen draait om BMI, maar niet meegenomen is. Iedereen die in de praktijk werkt met obesitas kent mensen die geen enkele metabole afwijking vertonen (zoals verhoogde bloedglucose, cholesterol of CRP-waarden). Dit heeft te maken met problemen in de vetcellen zelf, zoals het niet in staat zijn om te differentiëren tot rijpe vetcellen of het onvermogen om uit te zetten.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28585198/
De aannames die men heeft over voedsel maken het lastig om een gericht en effectief beleid te ontwikkelen.
