Differentiatie obesitas en begeleiding
De Lancet kwam recent, net als Nederland, met een differentiatiesysteem voor obesitas. Feitelijk herontdekken ze het Edmonton Obesity Staging System (EOSS), dat juist draait om differentiatie.
EOSS kent vijf fases en kijkt naar gecombineerde biomedische, psychologische en functionele klachten. Die lopen van preklinisch naar klinisch, maar preklinisch vraagt vaak om een heel andere aanpak. Preventie vereist bovendien een expertise die de reguliere zorg meestal niet heeft.
Dat maakt biomedisch onderzoek niet onbelangrijk, maar voor preventie is het ongeveer zo behulpzaam als fMRI-onderzoek voor psychologen. Zelden voegen correlaties met breinscans echt iets toe aan causale experimenten. Niet zinloos, maar de extrapolaties zijn vaak wensdenken.
Naast de biomedische blik worden problemen ook volgens een sociaal-ecologisch model aangepakt, maar wéér vanuit een zorgperspectief. Dat is lastig, want de sociologie scoort laag op transparantie, laag op causale experimenten en is vaak doorspekt van ideologie.
Ook de psychologie kent problemen. Het gaat me niet om het replicatiefalen, maar om wat we ervan hebben geleerd. Psychologen kennen de replicatiegolf waarin 100 experimenten opnieuw zijn uitgevoerd. Meer dan de helft faalde. Kun je er drie noemen? En dan zijn er nog de golven die volgden.
Een tweede probleem: vasthouden aan theorieën die ooit een succesvolle RCT lieten zien, maar logisch of theoretisch niet kloppen. Neem de Theorie van Gepland Gedrag (TPB), die stelt dat intentie – gevormd door attitudes, subjectieve normen en ervaren controle – gedrag voorspelt. Het model staat echter haaks op het duale verwerkingsmodel (systeem 1 en 2). Die conflicten moet je oplossen. Toch heeft TPB overzichtsstudies (Rozenkoskwa, 2023) die ‘werken’, en meta-analyses die 27 tot 34 procent van de variantie in intentie verklaren – intentie, niet gedrag. En moeten we het nog over nudges hebben? Complete clusterfuck!
Misschien nog wel het grootste probleem: het negeren dat preventieve maatregelen óók schade kunnen doen, vooral doordat ze ongelijkheid vergroten. Als je zo nodig preventiepopulist wil zijn, zorg dan dat je mensen vooral niet omringt met gelijkgestemden, want dan blijf je middelmatig, blijft je beleid middelmatig en verspil je eindeloos geld en energie. Niemand zit er op te wachten dat je het wiel opnieuw uitvindt, maar dan vierkant (behalve de mensen die het al roerend met je eens waren). Kennis over preventie opbouwen kost je jaren, zo niet decennia.
Wil je leren hoe je effectief ben in mensen begeleiden met gezonde leefstijl en dus preventie, dan kun je dat in onze module Healthcoach. Daar leren we wat prioriteit heeft bij obesitas en wat niet.
