Zingeving ontleed

Hoewel er veel is geschreven over zingeving, begint serieus psychologisch onderzoek hiernaar pas sinds kort echt tractie te krijgen. Onderzoekers Frank Martela en Michael Steger analyseerden de literatuur en destilleerden daaruit vier interpretaties: coherentie, doelgerichtheid (purpose), significantie — van betekenis zijn — en mattering — ertoe doen. Deze interpretaties blijken sterk met elkaar te overlappen.

💡 Drie facetten van zingeving

De onderzoekers ontwikkelden een meetinstrument. Tijdens het testen bleek dat significantie en ertoe doen sterk met elkaar samenhangen. Daarom werden deze twee samengevoegd. Ertoe doen lijkt sterker te laden op existentiële en religieuze contexten. Mogelijk kan nader onderzoek dit facet duidelijker onderscheiden van significantie. Daarmee blijven er drie facetten over.

👉 Coherentie ondersteunt het welbevinden, doordat iemand zichzelf en gebeurtenissen kan begrijpen en integreren. Een gebrek aan coherentie kan samengaan met verwarring, vervreemding en psychologische ontregeling.

👉 Doelgerichtheid (purpose) ondersteunt betrokkenheid, volharding, toekomstgerichtheid en activiteit. Een gebrek aan doelgerichtheid kan aanvoelen als richtingloosheid, leegte of passiviteit.

👉 Significantie en mattering ondersteunen het gevoel dat het leven waardevol is en dat het zin heeft om door te gaan. Een tekort hieraan kan zich uiten in gevoelens van waardeloosheid, onzichtbaarheid en existentiële leegte, of in het gevoel vervangbaar en irrelevant te zijn.

De drie facetten overlappen sterk en verklaren gezamenlijk tussen de 79 en 90 procent van de variantie in algemene zingeving. Elk facet afzonderlijk verklaart slechts enkele procenten unieke variantie. De drie facetten hebben dus veel meer met elkaar gemeen dan dat ze van elkaar verschillen.

💡 Psychologische basisbehoeften

Nog interessanter is de samenhang met de psychologische basisbehoeften en weldoen. Deze verklaren nagenoeg het gehele construct van zingeving zoals dat door de facetten wordt gemeten. Dit sluit aan bij eerder cross-sectioneel en longitudinaal onderzoek waaruit blijkt dat de vervulling van psychologische basisbehoeften leidt tot de ervaring van zingeving.

Natuurlijk kun je op zoek naar zingeving, maar de literatuur geeft toch opvallend vaak aan dat zoeken naar zingeving samenhangt met slechter welbevinden. Het lijkt daarin een beetje als op zoek zijn naar geluk. Het vervullen van basisbehoeften is vooral meer activiteit gericht en daarom waarschijnlijk veel effectiever.