Xenofobie is oeroude angst
Mooi, interessant artikel over xenofobie met toelichting vanuit een psychologisch, sociologisch en politicologisch perspectief.
t.ly/iS4zl (NRC betaalmuur)
Je kunt het grofweg indelen in:
- Psychologie
Groepsvorming en concurrentie zouden dit fenomeen evolutionair verklaren. Vijandigheid ontstaat door competitie en neemt toe in tijden van schaarste. Dit kan echter worden beheerst door zelfcontrole en opvoeding. Dit zou betekenen dat het trainen van reflexen een oplossing zou kunnen zijn.
- Sociologie
De sociale constructie van natie en staat veroorzaakt een ‘zij’ en ‘wij’-dynamiek. Institutionalisering differentieert groepen op basis van kunstmatige grenzen. Socio-economische onzekerheid maakt mensen vatbaarder voor xenofobie. Instituties zouden tolerantie moeten bevorderen en andere groepsidentiteiten moeten stimuleren. Er zouden nieuwe groepsgrenzen gecreëerd moeten worden, en institutioneel racisme zou moeten worden uitgebannen.
- Politicologie
Xenofobie wordt geactiveerd door radicale partijen en strategisch ingezet voor electoraal gewin door populistische leiders. Dit kan worden verminderd als de politiek en de media de angst niet voeden.
Het is altijd lastig om het vanuit deze drie perspectieven te bekijken, omdat het gaat over drijfveren en die een kern in (sociaal)psychologie.
Er is weinig discussie over het feit dat mensen in staat zijn anderen uit te sluiten en te schaden, hoewel de variatie binnen de soort nogal hoog is. Ook is er weinig discussie over het feit dat we kunstmatig groepen kunnen vormen via sociale identiteit, waardoor strijd kan ontstaan. Dit hoeft overigens geen xenofobie te zijn. Het is overduidelijk dat conservatieven het bloed van progressieven wel kunnen drinken. Ook is het noodzakelijk dat er een normschendende (lees: schaamteloze) leider is die bereid is om klappen te incasseren, zoals een Trump of een Wilders dat doet tegenover andere partijen, en daarmee loyaliteit demonstreert.
Wij denken overigens niet dat vijandigheid per definitie groeit door competitie, maar door morele verwonding. De theorie van dyadische moraliteit stelt dat er een perceptie van schade is en dat er een slachtoffer en een dader nodig zijn, de zondebok dus. Er kunnen meerdere vermeende oorzaken van schade zijn. De omstandigheden kunnen dat gevoel versterken, en er bestaat zoiets als affectief realisme, een fenomeen dat uitgebreid is bestudeerd door emotie-onderzoekers.
Een belangrijke boodschap is de volgende:
"Als je iemand wegzet als extreemrechts of racistisch, leidt dat niet tot een verandering van opvattingen."
Dat is nog zacht uitgedrukt. Het leidt namelijk tot verontwaardiging en vergroot vaak de polarisatie, zeker als een grote groep wordt aangesproken op basis van identiteit. Nog erger is dat er een groep echte racisten bestaat die hierdoor dekking krijgen van een groep die onterecht wordt beschuldigd.
We moeten daarom bruggen leren bouwen. Op zoek naar concrete tips?
