Wat maakt iemand ondernemend?

Iedereen kent wel iemand die een eigen bedrijf heeft of altijd met nieuwe ideeën komt. Maar wat maakt iemand écht ondernemend? Is dat aangeboren of ontwikkel je dat? Onderzoekers in Spanje keken naar persoonlijkheid en andere factoren die een rol spelen bij ondernemende neigingen – ofwel de neiging om kansen te zien, innovatief te zijn en waarde te creëren, zelfs als je geen eigen bedrijf hebt. Ze onderzochten niet alleen klassieke eigenschappen zoals openheid en plichtsbesef, maar ook de zogenoemde ‘duistere drie’: narcisme, Machiavellisme en psychopathie.

Onderzoeksopzet

Het onderzoek (Inmaculada López-Núñez, et al 2025) bestond uit 591 werkende volwassenen (gemiddelde leeftijd: 45 jaar), waarvan 60% vrouw. De deelnemers vulden online vragenlijsten in over:

• Ondernemende neigingen (met de META-vragenlijst)
• Persoonlijkheid (met de TIPI-vragenlijst, gebaseerd op de Big Five: openheid, plichtsbesef, extraversie, vriendelijkheid en emotionele stabiliteit)
• De ‘duistere drie’ (narcisme, Machiavellisme en psychopathie, gemeten met de Dirty Dozen-schaal)
• En demografische gegevens zoals leeftijd, geslacht en werkstatus (zoals zelfstandig of in loondienst)

De onderzoekers gebruikten statistische analyses (o.a. regressie) om te zien welke factoren het beste voorspellen hoe ondernemend iemand is.

Resultaten

De analyse toonde aan dat 41% van de verschillen in ondernemende neigingen verklaard kon worden door de onderzochte factoren. Belangrijkste voorspellers waren:

• Man zijn (mannen scoorden significant hoger dan vrouwen)
• Jonger zijn (jongere deelnemers waren ondernemender)
• Zelfstandig werken (zelfstandigen scoorden hoger dan werknemers in loondienst)
• Persoonlijkheid: vooral openheid voor ervaring en plichtsbesef hadden een sterke positieve relatie met ondernemendheid
• De duistere drie: vooral narcisme en, in mindere mate, psychopathie voorspelden ondernemende neigingen. Machiavellisme had geen unieke bijdrage na correctie voor andere factoren.

Interessant is dat narcisme – vaak gezien als een ‘negatieve’ trek – hier juist gerelateerd was aan ondernemendheid, net als in eerdere studies.

Conclusie

Dit onderzoek laat zien dat ondernemendheid meer is dan het hebben van een eigen bedrijf. Het is een persoonlijkheidseigenschap die ook voorkomt bij werknemers. Belangrijke voorspellers zijn klassieke persoonlijkheidstrekken zoals openheid en plichtsbesef, maar ook narcisme en zelfstandigheid spelen een rol. De resultaten ondersteunen het idee dat ondernemendheid het beste begrepen kan worden vanuit de differentiële psychologie – oftewel: als een individueel verschil tussen mensen.

Voor beleid en begeleiding (zoals in opleidingen of loopbaanbegeleiding) betekent dit dat we ondernemend gedrag niet alleen moeten aanmoedigen bij ondernemers, maar bij iedereen, ongeacht werkstatus. En hoewel narcisme negatief klinkt, lijkt het in deze context wel te passen bij de zelfverzekerdheid en ambitie die vaak nodig zijn om initiatieven te nemen.