Suikertaks kansloos zonder maatschappelijke hervormingen in Chili
In een interessante discussie over de effectiviteit van de preventieve maatregelen tegen obesitas in Chili lijkt er op basis van de OECD-cijfers sprake van een gunstig effect. In de afbeelding zie je namelijk een percentage van 28% in het rapport uit 2015, terwijl er 26,4% wordt gerapporteerd in het rapport uit 2023. Dit is echter in strijd met andere data waarover wij beschikken. Hoe zit dat?
Als er verschillen zijn in uitkomsten, is het belangrijk om de methodologie te bestuderen. Je zult dan naar de onderbouwing en de bronnen moeten kijken. In de afbeelding wordt het raadsel opgelost:
"Break in time series in 2021 due to a change of source and methodology."
De twee tijdpunten kunnen niet met elkaar vergeleken worden vanwege een wijziging in de bron en de methodologie. Er is dus geen daling; er is sprake van onvergelijkbare bronnen.
Dat de maatregelen geen zichtbaar effect hebben, is pijnlijk duidelijk. In dit artikel uit 2024 zegt Pablo Villalobos, een Chileense consultant publieke gezondheid en beleid:
"OK, maybe the obesity rate keeps rising, but we don’t know the counterfactual."
Daar voegt hij aan toe:
"Without the policies, it could be worse."
Ja, het is mogelijk, alles is mogelijk, maar het is overduidelijk dat er van een trendkering geen sprake is. Er is dus geen enkel bewijs, dat deze relatief draconische maatregelen die al een decennium geleden zijn ingezet, effect hebben. Ze hebben ook in geen enkel ander land aantoonbare effect blijkt uit deze meta-analyse met 73 landen (Sassane M 2024).
- Zwarte etiketten
In 2016 voerde Chili zwarte etiketten in als producten teveel zout, verzadigd vet, suiker of kcal bevatten. In reactie op deze maatregelen passen voedselproducenten duidelijk de samenstelling van hun producten aan. Frisdrankfabrikanten schakelen over van suiker naar laagcalorische zoetstoffen, er wordt minder zout toegevoegd, het gehalte aan verzadigd vet neemt af of de hoeveelheid kcal per 100 ml wordt verminderd. Daar bleef het in Chili echter niet bij:
- Marketingbeperkingen
- Verbod op reclame voor ongezonde producten tussen 6:00 en 22:00 uur.
- Verbod op marketing gericht op kinderen tot 14 jaar, ook op sociale media.
- Geen tekenfilmfiguren meer op verpakkingen van ongezonde producten.
- Verbod op promotie met speeltjes (zoals Kinder Surprise).
- Verplichting om gezonde producten prominenter in de schappen te plaatsen.
- Schoolmaatregelen
- Verbod op de verkoop van ongezonde producten op scholen.
- Verbod op junkfood in schoolkantines.
- Supermarktregulering.
De enige recente peer-reviewed cijfers die beschikbaar zijn over Chili na 2016, tonen aan dat er geen trendbreuk is bij kinderen (Von Hippel 2024), die nog het minste controle hebben over wat ze eten. Er zijn ook geen signalen dat er bij volwassenen wel verbetering is. Integendeel, er zijn vooral aanwijzingen dat de situatie slechter is geworden.
De suikertaks is sinds 2014 van kracht en dus een decennium onderweg, en de zwarte etiketten zijn vanaf 2016 ingevoerd. Ook na tien jaar is er geen geen enkele reden om te veronderstellen dat deze maatregelen effectief zijn. Het betekent overigens niet dat er geen effect is, want dat is er na de introductie van de maatregelen zeker (Taillie LS 2021), maar het is van korte duur.
Er is geen enkel bewijs of zelfs maar een plausibel mechanisme dat het decennia moet duren voor je effect ziet. Het effect treedt doorgaans direct op, maar is van korte duur. Daarna treedt de hedonistische adaptatie in. Je went er dus aan, net als de burgers deden in Oekraine. Net na de inval van de Russen was iedereen diep ongelukkig, maar na 4 weken blijkt men terug te vallen naar baseline (Scharbert 2024).
Dat betekent overigens niet dat we geen maatschappelijke hervormingen door moeten voeren. Wij moeten echt terug naar de tekentafel en eens zien hoe de inkomens-, vermogens- en eduatiekloof de cognitieve- en emotionele bandbreedte innemen, waardoor er geen ruimte meer is voor gezondheid.
