Subjectieve sociale status en psychologische basisbehoeften

De subjectieve sociale status (SSS) en de psychologische basisbehoeften (PBB) leven in aparte academische werelden. Wij hebben ze samengebracht.

🔎 Subjectieve sociale status

Met de subjectieve sociale status (SSS) geef je aan op welke trede van de maatschappelijke ladder je jezelf inschat. Als die algemeen laag is, of lager dan die van anderen met een vergelijkbare opleiding, inkomen en beroep, dan is dat een onafhankelijke voorspeller van fysieke en psychische gezondheidsklachten. De denkbeeldige ladder heeft tien treden. Het SCP rapporteert een mediaan van 7 (visuele inspectie) voor Nederland, en dat komt overeen met onze steekproef.

🔎 Datacollectie

Wij vermoedden dat de SSS samenhangt met de bevrediging van psychologische basisbehoeften (PBB), maar konden dit in de literatuur niet terugvinden. We hebben dit daarom laten meelopen in een andere datacollectie met ruim 600 deelnemers.

💡 Resultaat

In de scatterplot (afbeelding) zie je de samenhang tussen de SSS en de PBB als index. Die laatste betekent dat we de drie PBB’s plus onze kandidaat-behoefte rechtvaardigheid hebben gemiddeld. Dat kan omdat de PBB’s overlap met elkaar vertonen en ook als unidimensioneel construct kunnen worden gehanteerd.

Dit zijn cross-sectionele data en de samenhang is middelsterk tot sterk. De PBB-bevredigingsindex verklaart ongeveer 26% van de variantie in SSS-ladderscores. Dat is substantieel voor psychosociale data. Correctie voor opleidingsniveau en geschat inkomen (SES_WOA) heeft geen noemenswaardig effect. De samenhang blijft robuust.

💡 ODDs

Bij een stijging van 0,5 punt op de PBB-bevredigingsindex worden de odds om in een hogere SSS-laddercategorie te vallen ongeveer 3,8 keer zo groot. Hogere PBB-bevrediging vergroot dus de odds (kansen) om in een hogere SSS-categorie te vallen, over de hele ladder heen. Het is daarmee een globale ordinale effectmaat. Die samenhang is overtuigend.

💡 Eigentijdse ongelijkheid

In Nederland zijn er volgens het SCP twee groepen met een SSS van 4,5 (precariaat) en 4,9 (onzekere werkenden). Samen gaat het om 2,2 miljoen mensen. Zij zijn oververtegenwoordigd bij de PVV en DENK. Het zijn ook de twee groepen waarvan de meerderheid vindt dat de overheid te weinig voor hen doet, en waarvan het grootste deel stelt dat het de verkeerde kant opgaat met Nederland.

🔎 PBB als interventie?

Als de PBB daadwerkelijk (deels) de lage SSS veroorzaken, dan is daar zowel met vaardigheden als met de juiste ondersteuning iets aan te doen. Dat kan een posiitief effect hebben op de fysieke en psychische gezondheid. Wij hebben verschillende steekproeven lopen, ook met interventies. Als we daar te zijner tijd iets over kunnen melden, dan zullen we dat doen. Maar voor nu is het voor ons belangrijk om duidelijk te maken dat er een samenhang is tussen SSS en PBB.