Status onderzoek naar universeel basisinkomen
Een update over het universeel basisinkomen (UBI). De belangrijkste studie is de Amerikaanse OpenResearch Unconditional Income Study (ORUS), die Sam Altman van OpenAI voor een kwart financierde. Daarbij kregen 1.000 gezinnen drie jaar lang 1.000 dollar per maand; 2.000 gezinnen ontvingen als controlegroep maandelijks 50 dollar. De massale studie met analyses had voorgeregistreerde uitkomstmaten.
Inmiddels is er een vijfde analyse. De eerste vier:
✔️ Miller et al. (2025): Tijdelijke verbetering van mentale gezondheid en voedselzekerheid in jaar 1; daarna terug naar baseline. Geen verbetering in fysieke gezondheid, ook niet volgens biomarkers.
✔️ Bartik et al. (2025): Kortstondig betere financiële gezondheid, maar geen substantiële verandering in vermogen of financieel gedrag.
✔️ Broockman et al. (2024): Geen effecten op politieke voorkeuren en participatie, al is er enig bewijs voor stemmingstoerekening (mood misattribution).
✔️ Krause et al. (2025): Beperkte effecten op kinderen en ouderschap: meer uitgaven aan kinderen, maar rapporteren ook meer ontwikkelingsproblemen en stress, zonder duidelijke verbetering in onderwijsuitkomsten.
De meest recente analyse:
✔️ Vivalt et al. (2026): Een matige daling van arbeid en inkomen, niet gecompenseerd door andere productieve activiteiten zoals mantelzorg. Vrije tijd en consumptie nemen toe, zonder blijvende verbetering in werkgelegenheidskwaliteit of welzijn.
Daarnaast is er een nieuwe analyse (Bernhard 2026) over een bestaand Duits UBI-experiment, meer gericht op floreren, met slechts 107 alleenstaanden met iets hogere inkomens.
ORUS gaat meer over overleven. Onze (voorlopige) conclusies:
- "Mensen stoppen massaal met werken" wordt niet ondersteund.
Zelfs in ORUS, waar het negatieve arbeidseffect duidelijker is, gaat het gemiddeld om 1 à 2 uur per week.
- "Een basisinkomen heeft helemaal geen effect op arbeid" wordt óók niet ondersteund.
ORUS vindt wel een causale daling van het arbeidsaanbod.
- Het effect hangt sterk af van wie het geld krijgt.
Een grote transfer aan mensen met lage inkomens kan andere gevolgen hebben dan dezelfde transfer bovenop een middeninkomen.
- Welzijnseffecten zijn niet universeel.
Duitsland vindt sterke en duurzame verbeteringen, tot 18 maanden na afloop en vooral bij vrouwen; ORUS vooral tijdelijke gezondheidseffecten.
💡 Een motivatie alternatief 💡
Dan blijft de vraag hoe we dit financieren. Geen idee, geen verstand van. We sluiten daarom af met een goedkoop Nederlands alternatief waarbij de sollicitatieplicht en monitoring bij bijstandsuitkeringen werden afgeschaft (Verlaat 2026). Interessant vanuit motivatiewetenschap!
Na 19 maanden lag de werkgelegenheid in de autonomiegroep 6 procentpunt hoger dan in de controlegroep (+36%). In maand 31 was dit 10 procentpunt (+60%). Ook de kans op zelfredzaamheid, met inkomen uit werk boven de bijstandsnorm, steeg van 8% naar 14%.
U bent weer op de hoogte!
