Sociale media niet (zo) verslavend
Een tweede analyse (Ciudad-Fernรกndez, et al 2025) die aantoont dat de veelgebruikte vragenlijsten voor - problematisch sociale media gebruik - niet geschikt zijn om 'verslaving' te meten. Dit geldt voor zowel de Bergen Social Media Addiction Scale (BSMAS) als ook voor de Nederlandse Social Media Disorder (SMD)-schaal.
Wij hebben eerder al aangegeven dat de items problematisch zijn, omdat ze geen onderscheid maken tussen verleiding en verslaving (onze woorden, niet van de auteurs). Bovendien wordt vaak onvoldoende gecorrigeerd voor gebrekkige zelfregulatie. Als dat het onderliggende probleem is, heeft een verbod op sociale media weinig zin.
๐ง๐ต๐ฒ๐ผ๐ฟ๐ถ๐ฒ ๐ผ๐ณ ๐ฑ๐ฎ๐๐ฎ?
Het probleem van beide schalen is dat ze DSM theoriegedreven zijn. De BSMAS gebruikt de componenten van substantieverslaving, de SMD bouwt voort op voorlopige criteria voor internetverslaving. Onderzoekers van beide schalen veronderstellen dat de onderliggende componenten ook onlosmakelijk bij elkaar horen en een unidimensionaal construct vormen, zonder dit met data te toetsen.
๐๐ฎ๐ป๐ป๐ฎ๐บ๐ฒ๐
Normaal begint toetsing met een exploratieve factoranalyse (EFA), waarbij data patronen blootleggen om te zien of er meerdere clusters / factoren zijn. De makers van BSMAS en SMD sloegen deze stap over en gingen direct naar een confirmatieve factoranalyse (CFA), omdat ze er vanuit gingen dat de DSM constructen solide een enkele factor zouden vormen. Daar ging het mis.
๐ข๐๐ฒ๐ฟ๐ฑ๐ถ๐ฎ๐ด๐ป๐ผ๐๐ฒ
De nieuwe publicatie toont dat EFA een ander patroon suggereert en dat CFA juist een twee-factorenmodel ondersteunt: รฉรฉn dimensie van verleiding en รฉรฉn van verslaving. Met andere woorden: veel tijd doorbrengen op sociale media is niet per se problematisch. De reden en de gevolgen zijn bepalend. Zonder die nuance ontstaat overdiagnose van sociale mediaverslaving, die in werkelijkheid beperkt voorkomt.
๐ฉ๐ฒ๐ฟ๐ฟ๐ถ๐ท๐ธ๐ถ๐ป๐ด
Voor de meeste mensen zijn sociale media eerder een verrijking. Ze besteden er soms te veel tijd aan, net zoals iemand te lang door kan kijken naar een TV serie rond bedtijd. Dat kan onverstandig zijn, maar is niet pathologisch.
๐๐ฒ๐ ๐ธ๐ฎ๐ฎ๐ฟ๐๐ฒ๐ป๐ต๐๐ถ๐
De grote claim dat sociale media verslavend zijn en psychische gezondheidsklachten veroorzaken is weinig solide. De gezondheidsklachten lopen al decennia op en er is geen harde trendbreuk met de introductie van de iphone of instagram. Als er effecten worden aangetroffen dan zijn ze meestal klein en de populaire vragenlijsten blijken dan ook nog eens over te diagnosticeren. Er blijft zo steeds minder over. Zowel de literatuur als de praktijk laten zien dat er bij echt problematisch gebruik, er onderliggende problemen zijn.
