Psychologie van viraliteit (van informatie)
Een mooie review (Rathe en Bavel 2025) van wat we weten over misinformatie in het artikel “Psychology of Virality”. De belangrijkste boodschap is dat men vaak de menselijke factor vergeet. Delen ≠ overtuigd zijn.
👉 Een belangrijke reden om misinformatie te verspreiden is sociale identiteit — zelfs wanneer mensen weten dat de informatie onjuist is. Mensen kiezen dus bewust voor desinformatie. Ik weet dat het contra-intuitief is en zelfs afkeer oproept, maar het is precies de reden waarom meer begrijpen van mensen belangrijk is.
👉 Het belangrijkste motief is buitengroep-afkeer: het wordt gedreven door ‘haat’ naar de andere kant. Ik noem het de stok om mee te slaan. Daarom is affectieve bruggen bouwen voor politici zo belangrijk, want het gaat niet over de inhoud, maar over de neiging om te slaan. Mensen corrigeren middels feiten, verhoogt doorgaans de neiging om te slaan.
👉 Morele verontwaardiging speelt een centrale rol in het verspreidingsproces van informatie, zowel online als offline. Het is een van de meest onderzochte en consistente voorspellers van viraliteit, vooral op sociale media.
👉 Delen betekent niet dat men overtuigd is of zelfs de content waardeert. Het wordt bekeken en gedeeld omdat het aandacht trekt, de sociale identiteit versterkt en omdat de platformen dit boosten. Twitter en Lie Social verspreiden meer ‘rechtse’ content, terwijl BlueSky juist meer ‘linkse’ content laat circuleren. Facebook daarentegen is veel meer gericht op persoonlijke boodschappen, zo concluderen de onderzoekers. Wij steken veel tijd in de platformen en algoritmen, maar nul tijd in sociale identiteit en motieven. Die laatsten die initieren het reageren en het delen.
👉 Positieve boodschappen worden veel meer gewaardeerd en kunnen zeker ook viraal gaan. In sommige culturen, zoals Spanje, zie je dat positieve boodschappen vaker viraal gaan.
We doen deze review tekort met deze punten en lees het daarom vooral zelf. De conclusie is dat feitelijke informatie natuurlijk belangrijk is, maar dat mensen zo handelen omdat ze misleid worden is op zijn minst ongenuanceerd. De meeste claims die gaan over misinformatie zijn in strijd met alles wat we al weten over drijfveren van mensen. Daarom is motivatiewetenschap zo belangrijk.
𝗠𝗲𝗲𝗿 𝗹𝗲𝗿𝗲𝗻:
Als je toegepaste motivatiewetenschap wilt inzetten op individueel, team, organisatie of maatschappelijk/beleidsniveau, kun je de opleiding Vitaliteitskundige (OVK) overwegen.
