Ook biologisch basisbehoeften zijn psychologisch
Als we in het sociaal domein / de gezondheidszorg spreken over psychologische basisbehoeften, vinden mensen dat fascinerend. Maar we raken ze kwijt zodra we stellen stel dat het effect van biologische basisbehoeften op welbevinden óók via psychologische basisbehoeften verloopt. Dit onderzoek (Bradshaw 2026) bevestigt dit standpunt echter (wederom).
Sociale determinanten van gezondheid
De onderzoekers gebruikten een index voor toegang tot sociale determinanten van gezondheid (SDOH), met zeven factoren:
➡️ voedsel
➡️ nutsvoorzieningen
➡️ huisvesting
➡️ financiële druk
➡️ medische zorg
➡️ medicatie
➡️ transport.
Tienduizend Amerikaanse deelnemers gaven aan hoe zij zich voelden: energie en tevredenheid (welbevinden) of depressie en uitputting (onwelbevinden).
Hoog scoren op de SDOH hangt samen met hoger welbevinden (r = .28) en lager onwelbevinden (r = -.52), en andersom. Biologische basisbehoeften hebben dus een matig effect op welbevinden en een groot effect op onwelbevinden. Anders gezegd: SDOH gaat vooral over overleven, niet over floreren.
Psychologische basisbehoeften
De onderzoekers vroegen ook of de psychologische basisbehoeften autonomie, binding en competentie bevredigd of gefrustreerd waren. En nu komt het:
👉 Behoeftefrustratie → onwelbevinden: sterk positief verband (β = 0.53).
👉 Behoeftebevrediging → welbevinden: sterk positief verband (β = 0.64).
Dat zijn grote coëfficiënten, vooral omdat deze al gecorrigeerd zijn voor de sociaaleconomische status (SES). Dus ook als je hoger opgeleid bent en een goed inkomen hebt, bepalen psychologische basisbehoeften voor een groot deel je welbevinden en onwelbevinden. Ze mediëren tussen 47% en 67% van de effecten van externe omstandigheden (SDOH) op psychologische uitkomsten.
Psychomarkers
Aangezien gefrustreerde psychologische basisbehoeften ziekmakend zijn, zou men net als bij biomarkers (cholesterol en bloeddruk), psychologische basisbehoeften moeten zien als psychomarkers. De OECD beveelt aan om deze op landelijk niveau te meten, naast hedonistisch en evaluatief welbevinden. Als je psychomarkers meet, mis je niemand, want hoge SES beschermt niet per se. Dit geldt overigens ook voor de praktijk en de reden waarom we pleiten dat positieve gezondheidsmeting vooral op psychologische basisbehoeften moet zijn gebaseerd (Vinkers 2025).
Toepassen
In het sociaal domein is er aandacht voor het sociaalpsychologisch perspectief, maar men weet te weinig wat basisbehoeften zijn en wat men er concreet mee kan doen. Ook gezondheidsprofessionals, die vaak slechts een half uur per patiënt hebben, waarvan 29 minuten geprotocolleerd zijn, blijven steken in goede intenties.
Er zijn minimale interventies mogelijk, tot en met complete lifecraftingtrajecten. Een minimale toepassing is begrijpen hoe je behoeften kunt ondersteunen tijdens het contact en begrijpen hoe het bijdraagt aan het welbevinden. Beleidsmakers zouden basisbehoeften moeten integreren in hun adviezen.