Ongelijkheid en de subjectieve sociale status (SSS)

Sociaal-progressieven streven ernaar dat iedereen het goed heeft. Een loffelijk doel, maar het kan gepaard gaan met de overtuiging dat men weet wat goed is voor anderen. Dat roept weerstand op – vooral als mensen het gevoel krijgen dat er over hun hoofden heen beslist wordt.

𝗪𝗮𝗮𝗿𝗱𝗶𝗴𝗵𝗲𝗶𝗱 𝗲𝗻 𝘀𝘁𝗮𝘁𝘂𝘀

Sociologen beschreven al in de jaren zeventig hoe arbeiders sociale erkenning vonden via hun eigen gemeenschappen en instituties (Willis, 1977; Hyman, 1971). Uit internationaal onderzoek blijkt dat opleiding in vrijwel alle landen een belangrijke en legitieme bron is van subjectieve sociale status (SSS) – hoe mensen hun eigen plek in de samenleving ervaren (van Noord et al., 2019).

𝗚𝗲𝘇𝗼𝗻𝗱𝗵𝗲𝗶𝗱 𝗲𝗻 𝗴𝗲𝗱𝗿𝗮𝗴

SSS blijkt een krachtige voorspeller van gezondheid, los van objectieve status. Mensen met lage SSS zorgen gemiddeld slechter voor zichzelf: ze bewegen minder, slapen slechter, roken vaker, en mijden preventieve zorg. Ook ervaren ze meer chronische stress, hebben ze een kortere tijdshorizon en een lager gevoel van controle (Adler et al., 2000; Kraus & Tan, 2015; Singh-Manoux et al., 2005). Denk je dat preventie gaat over iets afpakken (omgeving) of extra beprijzen? Er zijn concrete aanwijzingen dat het averechts werkt (Meurs, 2022-2024).

𝗣𝗼𝗹𝗶𝘁𝗶𝗲𝗸𝗲 𝘃𝗼𝗼𝗿𝗸𝗲𝘂𝗿𝗲𝗻

Lage SSS hangt samen met steun voor herverdeling én voor populistische of anti-establishmentpartijen, links én rechts. Die steun weerspiegelt een gevoel van uitsluiting en verlangen naar controle (Sprong et al., 2019). Tegelijk is lage SSS vaak verbonden met cultureel conservatieve voorkeuren, zoals traditioneel gezinsbeleid of restrictieve immigratie. Hoge SSS gaat juist vaker samen met meritocratisch denken en centrumrechtse standpunten (Brandt et al., 2021).

𝗘𝗹𝗲𝗰𝘁𝗼𝗿𝗮𝗹𝗲 𝘃𝗲𝗿𝘀𝗰𝗵𝘂𝗶𝘃𝗶𝗻𝗴

In veel landen zijn lage-inkomensstemmers de afgelopen jaren naar rechts opgeschoven. In de VS veranderde de Democratische voorsprong onder inkomens onder $50.000 van +12 (2016) naar een Republikeinse voorsprong van +2 in 2024. Zie afbeelding. In het VK won Reform UK in 2024 ruim onder arbeiders (21%). In Frankrijk stemde 57% van de handarbeiders op Le Pen. In Duitsland behaalde de AfD 38% van de arbeidersstemmen en 39% onder mensen die zichzelf als “arm” zagen. In Italië haalde het centrumrechtse blok in 2022 55,6% van de arbeidersstemmen, tegenover 17% voor centrumlinks. Roepen dat migratie niet het échte probleem is, werkt averechts!

𝗦𝗲𝗿𝗶𝗲𝘂𝘀 𝗻𝗲𝗺𝗲𝗻

Wie lage SSS negeert of bagatelliseert, bevestigt het gevoel van minachting. Het gaat 𝗻𝗶𝗲𝘁 alleen om inkomen of diploma’s, maar om hoe mensen hun plek ervaren – en of ze geloven dat hun stem telt. Wij moeten opnieuw gaan bedenken hoe we onze samenleving gaan inrichten en wat mij betreft begint dat met 𝗲𝗿𝘃𝗮𝗿𝗲𝗻 waardigheid.

𝗠𝗲𝗲𝗿 𝗹𝗲𝗿𝗲𝗻

SSS is een belangrijk onderwerp in onze module Toegepaste Ethiek (chivo.nl/mte). Ook als summerschool (11-15 aug).