Meer bewijs ACT (Acceptance Commitment Therapy)?
Begin dit jaar verscheen een update over Acceptance Commitment Therapy (ACT) met interessante claims die ik hieronder bespreek. Je kunt het hier lezen:
Update ACT Evidence Beest 2025: 1250 RCT’s & 550 Reviews!
Transdiagnostische interventie
Er wordt gesteld dat ACT effectief is bij zoveel verschillende aandoeningen dat het een transdiagnostische interventie is. Dat vind ik aannemelijk, omdat ACT inzet op autonome regulatie, zoals geformuleerd in de Zelfdeterminatietheorie. Voor dat mechanisme is veel meer bewijs en het ZDT-raamwerk is rijker dan ACT.
Psychologische flexibiliteit?
“Uit de verschillende mediatie-analyses blijkt dat de effecten van ACT worden behaald via het verhogen van de psychologische flexibiliteit van de cliënt.”
Die claim achten we onjuist, omdat in het merendeel van de studies de AAQ-II wordt gebruikt die geen psychologische flexibiliteit meet.
Wat in het blog niet benoemd wordt, is de vergelijking met cognitieve gedragstherapie (CGT), maar in de analyse claimt ment dat ACT even effectief is als CGT. Dat beeld is onvolledig, zoals blijkt uit deze meta-analyse (Fang 2023):
CGT is licht effectiever
CGT blijkt bijvoorbeeld effectiever in het verminderen van angst en van depressie met lichamelijke klachten. ACT scoort op korte termijn hoger op mindfulness, maar bij langere trajecten verdwijnt dat voordeel. Het enige domein waarop ACT zou excelleren is “psychologische flexibiliteit”, geen expliciet CGT-doel — logisch dus — maar een zinloze claims als je met de AAQ-II meet. Een extra probleem is dat ACT-onderzoeken gemiddeld van lagere kwaliteit zijn, wat de interne validiteit aantast. Het aantal RCT’s (1250) zegt dan op zichzelf weinig.
Geen “derde generatie” Behavioral/CBT
Stephen Hayes waarschuwt al een tijd tegen het “paardenrace”-model (ACT vs. CBT) en pleit hij voor procesgebaseerd, idiografisch onderzoek (Hayes et al., 2022). Prima. Maar wie noemde ACT in 2004 “derde generatie CGT”? Hayes zelf. Hij had ACT ook als variant op CGT kunnen positioneren; “volgende generatie” is pretentieus, evenals het blijven benadrukken van behavioristische wortels en de Relational Frame Theory als ondergrond, terwijl dat bewijs ontbreekt.
Hayes presenteert ACT vooral als waardengedreven leven. De interventie is valued living, maar hier worden levensdomeinen gebruikt in plaats van waarden. Bovendien is de aanpak amoreel: wélke waarden je najaagt doet er niet toe, terwijl dat moreel juist cruciaal is. Wie zijn gezin belangrijk (9) vindt maar gedrag (3) toont, leeft niet waardencongruent; wie zijn gezin 24/7 zonder toestemming stalkt, scoort gedrag (10) en dus waardencongruent, maar handelt immoreel.
Conclusie
ACT is populair en bruikbaar, maar CGT kan soms beter passen. Wil je dieper, dan achten wij de Zelfdeterminatietheorie een beter onderbouwd fundament, zoals je kunt lezen in deze uitgebreide analyse over ACT:
Meer leren hoe de ZDT een beter alternatief is?
