Karaktertrekken vormen het deel van de persoonlijkheid waar men een waardeoordeel over heeft, zoals rechtvaardig of sociaal zijn. Volgens deze meta-analyse hangen positieve karaktertrekken samen met floreren, algemene gezondheid, tevredenheid met het leven en psychische gezondheid (Casali 2025).

Values in action

Karakter wordt vooral gemeten via de Values in Action (VIA)-vragenlijst, een project uit de positieve psychologie. Het was bedoeld als een positieve tegenhanger van de DSM en als een manier om deugdzaam gedrag te classificeren als karaktercompetenties die je kunt ontwikkelen. Wij schreven in 2012 een artikel hierover naar aanleiding van het overlijden van een van de grondleggers, Chris Peterson.

Karakter en persoonlijkheid overlappen

Het VIA-project werd echter losgekoppeld van persoonlijkheid, mede vanwege de morele dimensie. Het VIA zelf heeft daarnaast nog wel wat methodologische problemen. Latere analyses toonden echter aan dat er wel een verband is, en dat wordt ook besproken in deze meta-analyse. De analyses laten bijvoorbeeld zien dat slechts één facet van de Big Five volledig overlapt met een karaktertrek, terwijl dat voor acht HEXACO-facetten geldt.

Als je echter multiregressieanalyses uitvoert met alle facetten, dan blijken deze tot 60 procent van de variantie te verklaren. Dat is een flinke overlap, en de auteurs wijzen erop dat positieve karaktertrekken beschouwd kunnen worden als (her)gedefinieerde facetten van persoonlijkheid.

Nog meer overlap

Het gat tussen karakter en persoonlijkheid is deels kunstmatig, want rechtvaardigheid volgens de VIA wordt bijvoorbeeld anders gedefinieerd dan in HEXACO. En sommige karaktertrekken hebben andere namen dan HEXACO-facetten, zoals hoop, dat overeenkomt met het HEXACO-facet levendigheid.

Integratie

Als men karakter en persoonlijkheid wil integreren, dan is het goed eerst dat laaghangend fruit te plukken. Vervolgens kan men nieuwe (interstitiële) facetten construeren en kijken naar hoe men sociaal wenselijke antwoorden kan minimaliseren. Wij werken zelf met een dergelijk hybride model, omdat het bij ons altijd start met moreel leiderschap.

Morele dimensie

Positieve karaktertrekken hebben een positief effect op floreren en psychische gezondheid. Dat blijkt al uit persoonlijkheid, waarbij beide modellen psychische gezondheid ongeveer even goed voorspellen, maar als het gaat om floreren en eudaimonisch welbevinden, dan lijkt HEXACO iets beter te voorspellen. Daarnaast duidt het op beter samenwerkingsgedrag. De morele dimensie ontplooien in werk en privé biedt daarmee voordelen. Het ontdekken en ontwikkelen van karaktertrekken kan daar een concrete aanpak zijn.

Meer leren over het onderwerp kan in de module Toegepaste Ethiek (chivo.nl/mte), onderdeel van de opleiding Vitaliteitskundige (chivo.nl/ovk).