De leegheid van J-DR en Conservation of Resources theorie
Het Job Demands-Resources model (JD-R) komen we veel tegen in het bedrijfsleven. Minder bekend is dat het gebaseerd is op de Conservation of Resources (COR) theorie, het idee dat burn-out het gevolg is van een tekort aan hulpbronnen. Daarmee wordt het verondersteld als een energetisch fenomeen, maar in dit proefschrift van Anja van den Broeck (2010) wordt al snel duidelijk dat dit eerder toe te schrijven is aan de kwaliteit van motivatie.
Een ander probleem van COR is dat de hulpbronnen in vier categorieën zijn verdeeld, zonder duidelijk te maken of er overlap is tussen de hulpbronnen en welk aandeel elk van deze categorieën heeft.
De vier hulpbroncategorieën
- Objecthulpbronnen
Dit zijn tastbare zaken zoals een auto of een huis.
- Conditiehulpbronnen
Deze categorie omvat omstandigheden zoals werk en huwelijk.
- Persoonlijke hulpbronnen
Hieronder vallen belangrijke vaardigheden en persoonlijke eigenschappen zoals zelfeffectiviteit en zelfvertrouwen.
- Energiehulpbronnen
Deze categorie bestaat uit middelen zoals geld, kennis en krediet.
De hulpbronnen zijn niet alleen redelijk willekeurig, maar ze blijken ook cultureel gevoelig te zijn. Ze zijn verre van universeel en missen de essentie.
Het mag duidelijk zijn dat geld, kennis en krediet het leven gemakkelijker kunnen maken, maar dat hoeft helemaal niet de persoonlijke ervaring te zijn. Als we terugkeren naar de zelfdeterminatietheorie en de kwaliteit van motivatie, dan wordt in de ZDT verondersteld dat die kwaliteit bepaald wordt door de mate waarin psychologische basisbehoeften worden bevredigd. Dat blijkt echter te beschermen tegen burn-out en depressie, ongeacht het inkomen in alle 27 gemeten Europese landen (Martela F et al 2022).
Inkomen is heel duidelijk een energiehulpbron, maar lijkt dus geen effect te hebben als de kwaliteit van motivatie juist is. Het is die willekeur, de onduidelijke theoretische onderbouwing en de constructdefinitie die nogal wat kritiek opleverde. Richard Lazarus vatte het scherp samen in de titel van zijn opinie in 2001:
"Little more than words masquerading as a new theory."
Dit betekent geenszins dat de COR- of JD-R-theorie niet bruikbaar kan zijn, maar het gebrek aan precisie betekent dat je vaker hits & misses zult hebben, simpelweg omdat je de essentie niet adresseert. Als het aanvullen van een hulpbron werkt, dan is dat omdat het een psychologische basisbehoefte bevredigt. Mis je daarentegen de PBB, dan heeft die hulpbron geen effect of zelfs een averechts effect. Waarom zou je zo onzuiver willen werken? Richt je daarom op de moleculen van motivatie.
