Illusory truth effect is niet het probleem bij desinformatie
Het illusory truth effect stelt dat we iets als waar beschouwen door herhaling. Dit effect is robuust wanneer de boodschap consistent is, maar in het echte leven en op sociale media is dat zelden zo. Met een subtiele reactie kun je dit effect bovendien volledig tenietdoen.
๐ฆ๐น๐๐ถ๐๐ฒ๐ป๐ฑ๐ฒ ๐ฏ๐ฒ๐ด๐ฟ๐ผ๐๐ถ๐ป๐ด
Het effect werkt via fluency: informatie die vaker terugkomt kost minder energie om te verwerken. Vaak wordt gedacht dat mensen energie uitgaven willen vermijden, maar dat klopt niet. Het brein heeft geen probleem met energie uitgeven; het wil alleen weten waarvoor, hoeveel en wanneer. Het zoekt zekerheid middels een sluitende begroting, en dat mag energie kosten.
๐๐ฒ๐ ๐ผ๐ป๐ฑ๐ฒ๐ฟ๐๐ผ๐ฒ๐ธ
In een recent onderzoek (Bell 2025) dat veel gedeeld wordt, werd het illusory truth effect bevestigd in meerdere experimenten. Het maakte niet uit of deelnemers veel of weinig blootstelling kregen, zolang de boodschap consistent was. Zodra men echter willekeurig werd gevraagd of de claim waar was (accuracy focus), verdween het effect volledig: van ฮทpยฒ < 0.23 naar ฮทpยฒ < 0.01. Overigens niet de eerste keer vastgesteld. Het maakte niet uit hoe vaak iemand blootgesteld was. Het illusory truth effect bleek dus geen doorslaggevend mechanisme voor desinformatie.
Een simpele onderbreking is genoeg om het illusory truth effect te laten verdwijnen. Op sociale media zijn die onderbrekingen er volop. Zelf reageer ik vaak bot en direct op onzinclaims. Voor meelezers activeert dit de accuracy focus.
๐๐ณ๐ณ๐ฒ๐ฐ๐๐ถ๐ฒ๐ณ ๐ฑ๐ฒ๐๐ถ๐ป๐ณ๐ผ๐ฟ๐บ๐ฎ๐๐ถ๐ฒ ๐ฏ๐ฒ๐๐๐ฟ๐ถ๐ท๐ฑ๐ฒ๐ป
Wie desinformatie effectief wil tegengaan, hoeft dus niet in lange discussies te verzanden met een influencer of volgers. Een eenvoudige vraag als โDenk je dat dit waar is?โ is vaak voldoende. Wil je meer doen, deel een betrouwbare bron. Zie je zoโn reactie, versterk het door te liken of door een dankreactie te plaatsen. Maar ga niet in discussie met de oorspronkelijke poster: zij zijn niet gebaat bij accuracy focus, maar handelen vanuit sociale identiteit of materialistische aspiraties. Hen overtuig je niet en deze relatief neutrale reactie vermindert het risico dat je geblokkeerd wordt.
๐ ๐ฒ๐ฒ๐ฟ ๐น๐ฒ๐ฟ๐ฒ๐ป
Accuracy focus vormt de kern van cognitieve gedragscoaching en kun je samenvatten tot de vraag: โWaar blijkt dit uit?โ Dit is een van de vele mechanismen die we inzetten in onze module Counselen en Coachen (MCC). Daarin hebben we al deze principes verwerkt tot een flexibel raamwerk waarmee je mensen effectief helpt bij verkennen, veranderen en volhouden vanuit motivatiewetenschap. Meer info:
