Psychotherapy werkt niet?
Het idee dat psychotherapie niet werkt is redelijk onzinnig en wordt in dit blog van De jonge psychiater onderbouwd verworpen. Ook wordt de stelling dat we niets meer gewend zijn gepareerd met de oproep tot een scherpe, originele maatschappijanalyse die daadwerkelijk iets bijdraagt en minder stigmatiserend is dan het attaqueren van psychiatrische interventies. Je kunt het hier lezen:
De claim dat onze problemen voortvloeien uit individualisme is een centraal thema dat op weinig is gebaseerd. Dat boeken zijn geschreven door psychiaters zoals Denys of De Wachter betekent niet dat er een wetenschappelijk coherente onderbouwing van hun claims is. Het is vaker (weinig originele) filosofie dan wetenschappelijke psychologie.
Het idee dat psychotherapie niet werkt sluit aan bij holistische trends waarin acceptance and commitment therapy (ACT) wel wordt geaccepteerd omdat het een lichamelijke component kent, maar cognitieve gedragstherapie niet, omdat we zogenaamd te veel in ons hoofd zitten. Dat CGT leidt tot minder laaggradige inflammatie is kennelijk niet lichamelijk genoeg. We hoeven dit niet al te serieus te nemen.
Het Dodo effect
Interessant is wel dat men in meta-analyses consistent stuit op het dodo-bird-effect: de hypothese dat alle psychotherapievormen min of meer even effectief zijn, genoemd naar een personage uit Alice in Wonderland dat stelde: “iedereen heeft gewonnen”.
Basisbehoeften als fundament
Dit suggereert gemeenschappelijke factoren. Vaak wordt dan de therapeutische alliantie genoemd, maar die is niet alleen slecht geoperationaliseerd, ook de bevindingen zijn inconsistent. Een sterkere verklaring is psychologische basisbehoeftebevrediging (autonomie, binding en competentie) volgens de zelfdeterminatietheorie, zoals in dit artikel (Baier-boss 2025) wordt voorgesteld.
Andere kandidaten 'common factors' zoals bewustzijn en inzicht, emotie- en gedragsregulatie, positieve verwachtingen en hoop, en sociale verbondenheid zijn op een lager niveau te koppelen aan deze basisbehoeften, zo betogen de auteurs.
Omdat basisbehoeften zowel ondersteund als ondermijnd kunnen worden en elkaar beïnvloeden, verklaart dat de inconsistentie in therapie.
Groepsbehandelingen laten bijvoorbeeld wisselende resultaten zien: verbondenheid is voedend, behalve wanneer zij niet autonoom is; dan wordt zij toxisch. Autonomie wordt ondermijnd en verbondenheid bevredigt dan ook niet.
Omgekeerd kan neutrale verbondenheid gecombineerd met effectieve autonomieondersteuning juist positief uitpakken. Het ondersteunen van basisbehoeften van de cliënt leidt bovendien tot een betere (therapeutische) relatie. Dat verklaart de associatie, maar is dus eerder het gevolg en dan de primaire oorzaak van heling.
Het principe van basisbehoefte-ondersteuning is ook toepasbaar op maatschappelijk niveau. Daarmee ontstaat een scherpere en originelere therapie- én maatschappijanalyse zoals in het blog wordt verzocht.
