Hallucineren is realiteit voor LLM/AI, maar ook voor mensen

Mensen worstelen met het woord ‘hallucineren’ in relatie tot LLM’s en AI, maar mensen doen niet anders. Vaak wordt daarbij aangevoerd dat zo’n systeem niet intelligent is, maar simpelweg is ontworpen om het volgende woord te voorspellen. Mensen doen niet anders en de video van bewustzijnsonderzoeker Anil Seth laat daar fraaie voorbeelden van zien.

Woord van het jaar

Hallucineren werd namelijk woord van het jaar 2025 volgens de Van Dale. Het wekte nogal wat weerstand op, omdat het een eigenschap zou zijn die uitsluitend aan mensen voorbehouden is Veelal wordt het ook nog gekoppeld aan ziekte, maar binnen de neurowetenschap is die associatie helemaal niet zo vanzelfsprekend.

Mensen hallucineren constant

Een gecontroleerde hallucinatie is in essentie een ‘fill in the blanks’-activiteit. We weten dat onze ogen continu knipperen, en toch ervaren we ons visuele beeld niet als voortdurend onderbroken door microvensters van duisternis. Je ziet dus iets wat je op dat moment niet registreert, en vult automatisch in hoe het beeld eruit zou moeten zien. Je maakt een voorspelling. Met andere woorden: je hallucineert rustig door terwijl het licht even uitgaat. Dat is niet hetzelfde als confabuleren, eerlijk liegen, wat wordt beschouwd als een geheugenstoornis.

Dat we daarbij fouten maken, laat de video overtuigend zien met klassieke voorbeelden die we al langer kennen. Dit is dus niets nieuws. We zien dan ook niet in waarom hallucineren per definitie klinisch zou moeten zijn, of zelfs exclusief menselijk.

Intelligentie is niet exclusief voor mensen

Een tweede controverse betreft het gebruik van de term intelligentie. Dat is opmerkelijk, aangezien er geen consensus bestaat over wat intelligentie precies is. Een hond is intelligent — alleen niet menselijk intelligent. LLM’s die aantoonbaar kunnen redeneren daarom ook: intelligent, maar niet menselijk intelligent.

Dat redeneren is een emergent fenomeen uit gestabiliseerde statistiek. Dat is bij mensen niet anders. Niemand zou menselijke intelligentie reduceren tot een slechts actiepotentialen. Het is een nieuwe eigenschap die ontstaat door de interactie. Je kunt het brein beschouwen als een voorspellingsmachine die functioneert via Bayesiaanse inferentie. Voorspellen op basis van kennis en ervaringen die je al hebt. Dat je hallucineert is geen bug maar een feature. Dat is nu eenmaal inferentie, je 'leest' tussen de regels door.

Motivatie is kansberekening

Wij zijn geen neurowetenschappers, maar vitaliteitskundigen accepteren dat het voorspellend brein cruciaal is voor motivatie. Dat is immers een proces waarbij je afweegt hoeveel inspanning je wilt leveren om een doel na te streven, gegeven een potentiële beloning. Dat is in wezen kansberekening. En om daadwerkelijk energie te investeren, moet je flink hallucineren over die toekomstige beloning. Zonder die voorspelling — hoe onzeker ook — kom je simpelweg niet in beweging.

Intelligentie vereist geen gevoel

We denken dat de verwarring vooral ontstaat door functionele intelligentie op één hoop te gooien met bewustzijn, intentionaliteit en morele handelingsbekwaamheid. Die concepten kunnen volledig losstaan van intelligentie. Je hebt geen intelligentie nodig om te kunnen lijden of lijden te veroorzaken.

En als men — al dan niet gedreven door een rage against the machine — het begrip hallucineren wil herdefiniëren tot simpelweg het verspreiden van bullshit, dan zou ik vooral willen zeggen: niets menselijks is een LLM vreemd.