Evidence-based naar best-evidence met theorie

Wij pleiten altijd voor wetenschappelijk theoretische uitgangspunten als basis voor de praktijk. Dit artikel, “𝗜𝘁’𝘀 𝘁𝗵𝗲 𝗧𝗵𝗲𝗼𝗿𝘆, 𝗦𝘁𝘂𝗽𝗶𝗱”, is ons dan ook helemaal op het lijf geschreven (Aguinis, 2022)

De kernboodschap van het artikel is dat theorie de essentiële pijler van wetenschappelijk onderzoek vormt: zonder goede theorie blijft onderzoek oppervlakkig, onduidelijk en irrelevant. De auteurs benadrukken dat “het begrijpen van wat er aan de hand is” – oftewel: theorie – cruciaal is voor managers, onderzoekers, studenten en beleidsmakers. Zonder theorie is onderzoek slechts data; zonder theorie is voorspelling onmogelijk; zonder theorie is vooruitgang illusoir.

Wetenschappelijke theorie

Er is een verschil tussen theorie en wetenschappelijke theorie, want die eerste verklaart, terwijl de tweede voorspelt. Dat komt omdat de eerste plaats kan vinden middels gedachtenexperimenten en argumentatie, terwijl de tweede heel duidelijk proefondervindelijke elementen bevat. Het hoeft niet te betekenten dat het uitsluitend gebaseerd is op empirie, want argumentatie is nog steeds belangrijk.

RCT based?

Is evidence-based alleen maar echt compleet als dit het resultaat is van dubbelblind gerandomiseerde experimenten (RCT’s)? Nee, want dat zou absurd zijn. De aarde volgt haar baan door ons melkwegstelsel vanwege de massa van de zon. Dat is natuurlijk nooit via een RCT vastgesteld. Het is niet alsof we de zon even hebben verplaatst om te zien wat het effect is.

Daarom is wetenschappelijke theorie zo belangrijk: je gaat van experimenten (een appel die naar beneden valt) naar het voorspellen van de baan van Mercurius met de formules van Einstein in 1925. Zowel experimenten als observaties moeten consistent zijn. Ze moeten ook door onafhankelijke critici zijn bevestigd.

Voor wie belangrijk?

👉 Voor managers: Theorie helpt hen om acties te identificeren die effectief zijn in het verbeteren van situaties. Een theorie moet niet alleen bruikbaar zijn (usable), maar ook toepasbaar – d.w.z. gericht op factoren die daadwerkelijk beïnvloed kunnen worden.

👉 Voor onderzoekers: Theorie biedt richting door aan te geven wat bekend is en wat nog onderzocht moet worden. Zonder theorie is elk empirisch resultaat een losstaand feitje.

👉 Voor studenten: Theorie vormt het raamwerk om complexe wereld te begrijpen en te analyseren.

👉 Voor beleidsmakers: Theorie biedt een basis voor effectieve beleidsvorming, inclusief de grenzen van toepasbaarheid (boundary conditions).

𝗛𝗲𝗯𝗯𝗲𝗻 𝘄𝗲 𝗻𝗶𝗲𝘁 𝗮𝗹 𝘁𝗲𝘃𝗲𝗲𝗹 𝘁𝗵𝗲𝗼𝗿𝗶𝗲𝗲𝗻?

Het gevoel van “te veel theorie” komt niet door het aantal, maar door een gebrek aan parsimonie en coherentie.

➡️ Parsimonie: De eenvoudigste verklaring is de beste (Occam’s razor). Dit gaat niet om “minder variabelen”, maar om structuur en helderheid.

➡️ Coherentie: Theorieën moeten intern logisch zijn en extern consistent met andere theorieën. Wij pleiten al heel lang voor de synchronisatie van robuust bevonden en psychologische verankerde constructen in alle gamma wetenschappen.

➡️ Lack of fit: Nieuwe theorieën die niet aansluiten bij bestaande kaders, of die slechts een extra moderator of mediator toevoegen zonder diepgaand inzicht, zorgen voor verwarring in plaats van verduidelijking.

𝗕𝗲𝘀𝘁-𝗲𝘃𝗶𝗱𝗲𝗻𝗰𝗲 (𝗽𝗿𝗮𝗰𝘁𝗶𝗰𝗲)

Wij beoordelen nieuwe publicaties continu op parsimonie, coherentie en fit, naast de methodologische kwaliteit en natuurlijk de potentiële impact. Die kennis passen we toe in de praktijk, en met de resultaten tunen we onze standpunten en protocollen.

Er is een reden waarom onze standpunten zo consistent zijn: niet vanwege overtuiging, maar omdat ze een robuuste onderbouwing hebben. Dat we een theorie verwerpen is geen kwestie van voorkeur, maar omdat deze is gewogen en te licht bevonden. Sterker nog: wanneer een favoriete theorie gefalsificeerd wordt, moet je er gewoon afscheid van nemen.

Meer organisaties zouden dit moeten doen. En dan beweeg je van evidence-based naar best-evidence (practice)!