Er worden grofweg drie vormen van welbevinden onderscheiden: hedonistisch (geluk), evaluatief (tevredenheid) en eudaimonisch (betekenisvol). Hedonistisch en evaluatief welbevinden worden het meest gemeten. Zo meet het jaarlijkse World Happiness Report bijvoorbeeld gek genoeg het evaluatieve, niet het hedonistische. De combinatie van hedonistisch en evaluatief wordt vaak aangeduid als subjectief welbevinden. In deze post ga ik in op eudaimonisch welbevinden.
๐๐๐ฑ๐ฎ๐ถ๐บ๐ผ๐ป๐ถ๐ฒ
Eudaimonie is een term uit de Griekse filosofie die verwijst naar een leven van vervulling, zingeving en morele deugd. In tegenstelling tot plezier (hedonia), draait eudaimonie om tot bloei komen als mens: het nastreven van je potentieel en het leiden van een betekenisvol leven. Het wordt vaak vertaald als โmenselijk florerenโ. Eudaimonie wordt zelden rechtstreeks gemeten; meestal vraagt men naar zingeving als proxy.
๐ข๐ป๐ฑ๐ฒ๐ฟ๐๐ผ๐ฒ๐ธ
Dat brengt ons bij een recente publicatie (Cambell AI, 2025) waarin vijf studies worden beschreven over vrijetijdsactiviteiten en de mate van inspanning die ze vergen:
De belangrijkste bevindingen:
๐ Inspanning โ meer zingeving (binnen personen)
๐ Inspanning โ minder plezier (binnen personen), meer plezier (tussen personen)
๐ Bevrediging van psychologische basisbehoeften (PBB) โ meer zingeving
Zingeving werd in het moment gemeten en grotendeels verklaard door bevrediging van PBB, met een extra bijdrage van de inspanning zelf. Maar welke activiteiten waren dat? Waren ze existentieel of altruรฏstisch van aard? Nee, het ging om alledaagse bezigheden zoals lezen, studeren, koken, e-mails beantwoorden, tv-kijken. In de experimenten bijvoorbeeld sudoku's oplossen. Als PBB werden bevredigd, leidde dit vrijwel altijd tot zingeving, ook wanneer plezier afnam. Inspanning droeg daar aanvullend aan bij. Het sterkt het idee dat zingeving een gevolg is van iets anders.
๐๐๐ฑ๐ฎ๐ถ๐บ๐ผ๐ป๐ถ๐๐ฐ๐ต ๐ฐ๐ผ๐บ๐ฝ๐ผ๐ป๐ฒ๐ป๐๐ฒ๐ป ๐บ๐ผ๐ฑ๐ฒ๐น (๐๐๐ )
Ons ECM (afbeelding), gebaseerd op het werk van Sheldon, stelt dat goed doen (moreel en zinvol handelen) tot PBB-bevrediging leidt, wat vervolgens het goed voelen (subjectief welbevinden) verhoogt. Wij voegen daaraan toe dat aanleg (goed kunnen) helpt om goed te doen รฉn goed te voelen. Tegelijkertijd nodigt goed voelen via PBB-bevrediging weer uit tot goed doen. Ecologische (omgevings)factoren spelen uiteraard ook een rol.
Net als Ryan en Martela pleiten wij ervoor om op nationaal niveau PBB te meten (Martela, 2023), niet alleen subjectief welbevinden.
๐ ๐ฒ๐ฒ๐ฟ ๐น๐ฒ๐ฟ๐ฒ๐ป
Hoe je met concreet goed doen kunt bijdragen aan goed voelen, rekening houdend met aanleg leer je concreet in met onze module Identiteitsontwikkeling (chivo.nl/mio), ook te volgen als compacte summerschool a.s. maandag. Het is onderdeel van de opleiding vitaliteitskundige (chivo.nl/ovk), specialist in toegepaste motivatiewetenschap.
