Dit legendarische werk van Antonio Damasio uit 1994 maakte het grote publiek bewust van het belang van emoties, maar het zit in de praktijk nog weleens in de weg. Dat heeft met drie zaken te maken:

𝟭. 𝗘𝗺𝗼𝘁𝗶𝗲𝘀

Volgens Damasio zijn emoties neurobiologische en vaak onbewuste reacties op stimuli. Wat verwarrend is, is dat men emoties niet voelt. De verwarring ontstaat omdat emotie hier een andere betekenis heeft gekregen dan men in de affectpsychologie hanteert en ook wat we in de volksmond emotie noemen. In de affectpsychologie heet het kern- of basisaffect, en dat is al sinds de publicatie van Douglas Russell in 1980.

𝟮. 𝗦𝗼𝗺𝗮𝘁𝗶𝘀𝗰𝗵𝗲 𝘀𝘁𝗲𝗺𝗽𝗲𝗹

Die neurobiologische trigger leidt tot fysiologische veranderingen in het lichaam, zoals hartslag, ademhaling en hormonale reacties, een somatische stempel zoals Damasio het noemt. Dat lijken vaste patronen, maar die blijken niet zo eenduidig te zijn als verondersteld. Dit is een van de redenen waarom leugendetectie zo slecht werkt.

𝟯. 𝗚𝗲𝘃𝗼𝗲𝗹𝗲𝗻𝘀

Na het bewust worden ontstaat het gevoel, gevolgd door de interpretatie. Die gevoelens van Damasio zijn feitelijk wat men in de volksmond en in de affectpsychologie emotie noemt. Daarnaast is gevoel volgens de affectpsychologie veel breder, want kernaffect, gemoedstoestanden, pijn en emoties zijn allemaal gevoelens.

De grote verwarring

Damasio heeft een bestaand fenomeen een nieuwe naam gegeven en de betekenis van een bestaande naam veranderd. Basisaffect werd emoties en emoties werden gevoelens. Damasio staat hier geïsoleerd in, dus wij kiezen voor:

1. Emotie -> Basisaffect
2. Gevoelens -> Emotie
3. Alles wat je voelt (basisaffect, gemoedstoestand, emoties) -> Gevoelens

Om het nog te compliceren heb je basisaffect en affect. Die laatste is een algemene term voor alles wat je voelt.

Neurobiologische fixatie

Naast de terminologie hebben we nog een probleem. De neurobiologische insteek heeft iets frenologisch, alsof er een vaste plek is waaruit emoties worden geproduceerd, maar dat is in strijd met de kennis die we hebben.

Amygdala en angst

Ja, mensen met beschadigde amygdalae voelen nooit angst, maar dat betekent niet dat de amygdalae die angst veroorzaken. Dit bleek ook toen men deze patiënten CO2 liet inademen, waarna ze de ervaring kregen van verstikking en in paniek raakten. Je hebt geen functionerende amygdalae nodig om angst te voelen, maar het is duidelijk dat de amygdalae een belangrijke evaluatieve rol spelen. Dit betekent dat de somatische stempelhypothese te strikt is.

Emotie als construct

Moderne emotieleer toont aan dat cognitie, dus betekenis, een belangrijke rol heeft bij het construeren van emoties. Damasio heeft veel betekend met zijn experimenten, maar zijn model is onvolledig en verwarrend. Het totaal aan bewijs toont dat emotie een construct is uit kernaffect en betekenis.

𝗠𝗲𝗲𝗿 𝗹𝗲𝗿𝗲𝗻

Motivatiewetenschap bevat ook emotietheorie en je kunt het leren in de opleiding vitaliteitskundige (chivo.nl/ovk).