Dienend leiderschap ter discussie

In het licht van de kritiek op leiderschapsstijlen hebben onderzoekers een discussiestuk (Lemoine 2025) opgesteld over dienend leiderschap. Ze willen daarmee een constructieve dialoog starten tussen voor- en tegenstanders.

Tegenstanders:

1. Servant leadership lijdt aan onduidelijke definities, overlappende constructen en zwakke discriminante validiteit.

2. Veel studies behandelen het als een “goede leiderschap”-catch-all, waardoor vervanging van “servant” door “ethisch”, “authentiek” of “empowerend” geen logische breuk veroorzaakt.

3. Meetinstrumenten bevatten items die eigenlijk uitkomsten of percepties meten in plaats van concreet gedrag (bijv. “Ik zou mijn leider om hulp vragen bij een persoonlijk probleem”), wat vatbaar is voor bias.

4. Hoge correlaties (> .75) met andere leiderschapsconstructen suggereren substantiële overlap en mogelijke redundantie.

Ik ben het eens met deze kritiek. Ik zal de verdediging van voorstanders benoemen en van commentaar voorzien.

Voorstanders:

1. Servant leadership onderscheidt zich door twee unieke kenmerken: breedte (dienst aan meerdere stakeholders, inclusief buiten de organisatie) en diepte (echte zorg voor individuen, gebaseerd op een ethiek van compassie en consequentialisme).

Dat is als je transformationeel leiderschap eenzijdig positioneert als het dienen van de organisatie, zoals door Tone, Russell & Patterson (2004). Dit is echter niet zoals Burns het heeft geformuleerd (Roberts 1985)

1. Meta-analyses (zoals Lee et al., 2020; Hoch et al., 2018) tonen aan dat servant leadership incrementele voorspellende validiteit heeft voor diverse uitkomsten, waaronder intrinsieke motivatie, teamprestaties en maatschappelijke impact.

Als je de onderliggende mechanismen en constructen niet kunt duiden (kritiekpunt 1), heb je geen idee waar die incrementele voorspellende validiteit vandaan komt. Zeker omdat is vastgesteld dat positieve leiderschapsstijlen nogal gevoelig blijken voor morele framing en evaluatieve bias (Fisher 2024).

1. De focus op “andergerichtheid” en “gemeenschapsverantwoordelijkheid” ontbreekt grotendeels in andere leiderschapstheorieën.

Oh echt? Responsible, sustainable, CSR-, stakeholder-, ethical, compassionate—moeten we nog doorgaan met— leadership?

1. Wetenschap is iteratief; imperfectie in theorie en meting mag geen reden zijn om een veld af te schrijven, maar juist om het verder te verfijnen.

Zeker, maar laten we dan beginnen met een fatsoenlijke theorie, vervolgens zuivere constructen die geen last hebben van jingle-/jangleproblemen, vóór men een meetinstrument lanceert dat sterke overlap vertoont met andere positieve leiderschapsstijlen.

Mogelijk dat dienend leiderschap bestaat en effectief is, maar laten we eens met een concrete empirische leiderschapstaxonomie komen die verder gaat dan het interpersoonlijk circumplex dat bijvoorbeeld geen morele dimensie kent. Tot die tijd moeten we die stijlen misschien eens gaan parkeren.