Burnout meten onbegrepen
Omdat onduidelijk is wat burnout precies is, heeft de onderzoeksgroep rond Bianchi de PHQ-9-depressiescreening destijds omgevormd tot de Occupational Depression Inventory (ODI), en toen bleek deze burnout beter te duiden dan de Burnout Assessment Tool (BAT). Recent is echter stevige kritiek verschenen op de ODI (Zacher 2025).
De kernkritiek op de ODI is dat het meetinstrument depressieve symptomen en hun veronderstelde werkgerelateerde oorzaken met elkaar vermengt, wat de constructvaliditeit aantast. In zowel de instructies als de items worden symptomen (zoals vermoeidheid, somberheid of concentratieproblemen) expliciet toegeschreven aan het werk of aan werkstress, waardoor oorzaak en gevolg analytisch niet meer te scheiden zijn. Een illustratief item is:
“Ik voelde me uitgeput door mijn werk.”
Dit leidt ertoe dat verbanden tussen werkstressoren en ‘beroepsdepressie’ kunstmatig worden opgeblazen (common-method bias). Bovendien blijft onduidelijk of relaties met uitkomsten zoals lage baantevredenheid of vertrekintenties worden gedreven door depressieve klachten, door werkkenmerken, of door beide tegelijk. Volgens de auteurs zouden depressieve symptomen en werkstressoren daarom strikt gescheiden moeten worden gemeten. Dit is wel theoretische kritiek, want de samenhang tussen de ODI en de BAT is empirisch overtuigend.
Deze kritiek gaat niet (of veel minder) op voor de BAT, omdat deze het symptoom beschrijft zonder de oorzaak in het item te verankeren. Het item situeert de ervaring wel contextueel (“op het werk”), maar schrijft de uitputting niet expliciet toe aan werkstress of taakeisen, zoals blijkt uit:
“Op het werk voel ik me mentaal uitgeput.”
Daardoor blijft het mogelijk om in een later stadium te onderzoeken waardoor die uitputting samenhangt met werkkenmerken, zonder dat oorzaak en gevolg al in de meting zijn samengeklonken. Dit heeft echter ook een nadeel: als de primaire stressbron buiten het werk ligt (bijvoorbeeld mantelzorg, relatieproblemen of ziekte), kan iemand zich op het werk uitgeput voelen zonder dat het werk daar de oorzaak van is. In dat geval kan de BAT werkgerelateerde uitputting overschatten.
In onze praktijk brengen we daarom eerst symptomen en sociale contexten in kaart (afbeelding), voordat causale ketens worden vastgesteld. Het is bovendien bekend dat tevredenheid in privéleven en werk elkaar wederzijds beïnvloeden, waarbij het effect vanuit het privéleven doorgaans sterker is (Wiele 2025).
Burn-out is een reëel probleem met ernstige klachten, maar wetenschappelijk gezien diffuus en slecht afgebakend. Het moet steviger ingebed worden in stresspathologie en dat mag ook met de term burn-out om aan te geven dat het niet meer gaat, zo betoogt Christiaan Vinkers.
Een bredere inventarisatie is dus noodzakelijk. Wil je dit binnen je organisatie ook breder aanpakken, dan kun je contact opnemen met een BOvV-vitaliteitskundige of de opleiding tot vitaliteitskundige volgen (chivo.nl/ovk).
