Betere persoonlijkheidsmodellen

De bottom-up heranalyse van een populaire persoonlijkheidsvragenlijst leidde tot een fascinerende herindeling van facetten, trekken en metatrekken. Deze analyse (Samo A, 2025), waar we eerder over schreven, is inmiddels formeel gepubliceerd:

Het betreft het opschonen van de IPIP (open source) items van het Five Factor Model (FFM), een populaire variant op het Big Five-model. Dit model kent vijf trekken met elk zes onderliggende facetten. In het oorspronkelijke model zijn deze trekken niet verder samengevoegd tot metatrekken. Dat is juist wat nu wél gebeurt in deze heranalyse.

De onderzoekers inspecteerden alle items zorgvuldig op kwaliteit, overlap met elkaar en het facet dat ze meten. Ze corrigeerde ook positief en negatief geformuleerde items, die normaal tot vertekening leiden.

𝗘𝗲𝗿𝘀𝘁𝗲 𝗻𝗶𝘃𝗲𝗮𝘂

Via netwerkanalyse bekeken ze welke items clusteren (node-afstanden). Zie daarvoor de afbeelding in het artikel. Hieruit kwamen 28 clusters, te beschouwen als facetten – twee minder dan in het oorspronkelijke model. Van de 30 originele facetten kwamen er 16 overeen. Er zijn dus 12 nieuwe facetten gevonden, met dezelfde items.

𝗧𝘄𝗲𝗲𝗱𝗲 𝗻𝗶𝘃𝗲𝗮𝘂

Op basis van die facetten ontstonden via netwerkmodellen zes clusters die als trekken kunnen gelden: Stability, Plasticity, Integrity, Sociability, Impulsivity en Negative Affectivity. Dat is er één meer dan in het FFM, en de structuur is deels anders. Zo wordt Aangenaamheid opgesplitst in Sociability en Integrity, net als bij HEXACO. Neuroticisme valt uiteen in Negative
Affectivity en Impulsivity.

𝗗𝗲𝗿𝗱𝗲 𝗻𝗶𝘃𝗲𝗮𝘂

Nog controversiëler is de derde analyse, waarin deze zes trekken verder worden samengevoegd tot metatrekken. Dit idee past bij modellen zoals de BFAS, waarin ook twee metatrekken worden onderscheiden.

𝗣𝗿𝗮𝗸𝘁𝗶𝘀𝗰𝗵𝗲 𝗼𝘃𝗲𝗿𝘄𝗲𝗴𝗶𝗻𝗴𝗲𝗻

Deze studie sluit aan bij kritiek op facetten: die zijn vaak theoretisch bepaald. Hier zijn ze empirisch afgeleid, wat leidt tot andere facetten en trekken. Dat werd al vermoed, maar is nu ook bevestigd. FFM en HEXACO blijven heel bruikbaar, maar de lat ligt weer hoger en dat is goed!

Wat deze studie niet oplost, is dat het FFM zelf geen theoretisch fundament biedt. Waarom precies deze trekken? We hebben een fundamentelere benadering nodig. Het raamwerk van McAdams (2006), dat vijf principes voor een integratieve persoonlijkheidswetenschap biedt, is daarbij behulpzaam. Het omvat evolutionaire lagen (zoals HEXACO), maar ook motieven, narratieven en culturele context.

𝗠𝗲𝗲𝗿 𝗹𝗲𝗿𝗲𝗻

Een geïntegreerde model is heel lastig, maar aanvullende theorieen kunnen het toch concreter en praktischer maken. Een dergelijke invulling draagt bij aan de doorlopende ontwikkeling van het authentieke zelf. Wij hanteren een dergelijk geïntegreerd systeem in onze 𝗺𝗼𝗱𝘂𝗹𝗲 𝗜𝗱𝗲𝗻𝘁𝗶𝘁𝗲𝗶𝘁𝘀𝗼𝗻𝘁𝘄𝗶𝗸𝗸𝗲𝗹𝗶𝗻𝗴. Die kun je ook als summerschool volgen van 28 juli tot en met 2 aug.