Behoefte-ondersteuning leiderschap meta-analyse
In ons artikel De mensgerichte organisatie verwijzen we onder andere naar de meta-analyse van Hagger uit 2026. Daarin is via padanalyses (zie afbeelding) vastgesteld dat behoefte-ondersteuning crosscultureel samenhangt met autonome regulatie, en vervolgens met positieve adaptieve uitkomsten zoals betrokkenheid, werkprestaties, werktevredenheid en welzijn.
Dat betekent dat elk best-evidence interpersoonlijk model elementen van behoefte-ondersteuning zou moeten bevatten, of er zelfs volledig op gebaseerd zou moeten zijn. Sterker nog, een interpersoonlijk model dat niet behoeftegerelateerd is, hoort thuis in de vorige eeuw.
De afbeelding, hertekend uit Hagger, 2026, staat niet in het artikel, maar wel in de vorige nieuwsbrief, waarin een review met twintig jaar onderzoek naar werkbevlogenheid, welzijn en veerkracht werd besproken. Die specifieke review bekeek het door de lens van JD-R met alle beperkingen van dien.
💡 Gebrek aan fundamentele theorievorming
De afgelopen jaren is de roep om fundamentele theorieën in de organisatiepsychologie een terugkerend thema geweest in discussies over de verbetering van het veld. Het JD-R-model is geen theorie, maar een bruikbaar model dat net te vaak de essentie mist. Je kunt het versterken door de zelfdeterminatietheorie onder het JD-R model te schuiven. Een objectief aanwezige hulpbron is namelijk pas een hulpbron als die daadwerkelijk de psychologische basisbehoeften bevredigt.
💡 Versterk JD-R
Uit diezelfde review blijkt dat objectieve hulpbronnen ook tot negatieve uitkomsten kunnen leiden. Dat komt doordat ze basisbehoeften kunnen ondermijnen, zoals eerder al is vastgesteld in onderzoeken waarin de zelfdeterminatietheorie en werkbevlogenheid gezamenlijk zijn geanalyseerd. JD-R is dus een bruikbaar model dat sterk geoptimaliseerd kan worden met de ZDT.
💡 Overleven en floreren
De zelfdeterminatietheorie is een fundamentele theorie met een stevige empirische basis. Een andere kandidaat is de evolutietheorie, die eveneens concrete aangrijpingspunten biedt. Waar de zelfdeterminatietheorie zowel overleven als floreren verklaart, zijn evolutionair-psychologische theorieën vooral gericht op overleven. Dat is niet inherent aan de evolutietheorie zelf, maar weerspiegelt vooral waar de bulk van het onderzoek tot nu toe is verricht. Daarnaast is het goed om te weten dat niet alle uitgangspunten stevig genoeg zijn onderbouwd.
De vraag die dan rijst, is of dit een goed uitgangspunt is voor een mensgerichte organisatie. Die vraag beantwoorden we in onze nieuwsbrief VisieVitaal, die morgen wordt verzonden. Als je je daarvoor inschrijft, ontvang je meteen ook de vorige nieuwsbrief over werkbevlogenheid. Let op: wij werken met een dubbele opt-in, dus je moet je inschrijving nog extra bevestigen.
