Autonomie en binding zijn geen tegenpolen
Je wilt sociale verbinding behouden, maar tegelijkertijd iets voor jezelf. Beide zijn psychologische basisbehoeften. Volgens William von Hippel (The Social Paradox) staan ze op gespannen voet. Volgens de Zelfdeterminatietheorie (ZDT) juist niet. Ik schets twee scenarioโs:
-
Je wilt iets voor jezelf, maar je groep wil dat niet. Liegen zou dan een evolutionaire aanpassing zijn.
-
Je wilt iets voor jezelf, maar je groep wil dat niet. Je voelt spanning en beseft dat je niet in de juiste groep zit.
Beide zijn herkenbaar. Vanuit de evolutionaire psychologie (Von Hippel) is vooral scenario 1 logisch. Vanuit de ZDT zijn beide mogelijk, maar scenario 2 is belangrijker.
๐๐ฟ๐ถ๐๐ฒ๐ฟ๐ถ๐๐บ๐๐ฎ๐น๐ถ๐ฑ๐ถ๐๐ฒ๐ถ๐
Welke van de twee past beter bij welzijn en psychische gezondheid? Dan wint scenario 2. Als je groep je basisbehoeften niet ondersteunt, lijdt je motivatie, welzijn en functioneren daaronder. Het bewijs (Slemp G 2024) is overweldigend:
๐ข๐๐ฒ๐ฟ๐น๐ฒ๐๐ฒ๐ป ๐ฒ๐ป ๐ณ๐น๐ผ๐ฟ๐ฒ๐ฟ๐ฒ๐ป
Von Hippel redeneert evolutionair: behoeften zijn er om te overleven en te reproduceren. In die context is liegen functioneel. Overleven is secundair aan autonomie. Binnen de ZDT kijkt men echter ook naar ontplooiing. Mensen willen niet alleen overleven, maar ook groeien. In relaties betekent dat relationele autonomie: je zo thuis voelen in je groep dat je jezelf kunt zijn. Sterker nog, je kunt tegen iemand liegen om die persoon te helpen met ontplooien.
Dit principe is wetenschappelijk uitgewerkt binnen de relatiemotivatie-theorie (onderdeel van de ZDT). Relaties evolueren van transactioneel naar intrinsiek als mensen elkaars basisbehoeften ondersteunen. In tegenstelling tot de evolutionaire psychologie is er hier veel empirisch onderzoek naar gedaan. Scenario 2 staat als een huis.
๐ง๐๐ฒ๐ฒ ๐ธ๐ฎ๐ป๐๐ฒ๐ป ๐๐ฎ๐ป ๐ฏ๐ฎ๐๐ถ๐๐ฏ๐ฒ๐ต๐ผ๐ฒ๐ณ๐๐ฒ๐ป
Basisbehoeften hebben een bevredigings- en een frustratiekant. Frustratie zet je in een overleefstand: functioneel, maar niet florissant. Bevrediging brengt je in een floreerstand, waarin je leeft in lijn met wie je bent (zelfcongruent) en wat je nastreeft (zelfconcordant). Die kant krijgt weinig aandacht in de evolutionaire psychologie, ondanks sterk bewijs.
๐ ๐ฒ๐ฒ๐ฟ ๐น๐ฒ๐ฟ๐ฒ๐ป
Dit onderwerp kwam vandaag aan bod in de module Identiteitsontwikkeling (chivo.nl/mio), waarin je leert hoe mensen gezond en ongezond ontwikkelen.
