Asymmetrische wederkerigheid kan leiden tot vriendschap
Als het gaat om rechtvaardigheid, dan is wederkerigheid-altruïsme een belangrijk onderwerp. Rechtvaardigheid gaat over eerlijk verdelen, en wederkerigheid is de standaardnorm als de relatie niet hecht is. Wanneer er sprake is van sociale cohesie tussen vrienden en familie, verschuift de norm meer naar altruïsme. Bij familie stelt men dat het gaat om genetische verwantschap, maar hoe zit het met vrienden?
Relatie motivatietheorie
We weten dat vrienden iets voor elkaar over hebben, maar we weten ook dat vriendschap kan intensiveren. Vanuit de relatiemotivatietheorie is het overduidelijk dat dit ontstaat doordat men elkaars psychologische basisbehoeften bevredigt, en dat leidt tot een opwaartse spiraal van welbevinden. Bij rechtvaardigheid is er een soortgelijke opwaartse spiraal te vinden.
Emotionele restschuld
Als een vriend je een gunst verleent, dan is wederkerigheid gepast. Er gebeurt echter iets bijzonders bij het 'terugbetalen' van die gunst, zo weten we uit recent onderzoek (Ent M 2024).
Dit terugbetalen wordt door de ontvanger op prijs gesteld, maar degene die terugbetaalt, waardeert de eigen bijdrage lager dan de ontvanger. Er is een emotionele restschuld, waardoor er nooit een volledige aflossing zal zijn. Gevoelsmatig is er dus voor degene die terugbetaalt, sprake van altruïsme geweest, wat motiveert om in de toekomst nog meer te doen voor die ander.
Van schuld naar vriendschap
Deze dynamiek wordt soms omschreven als "runaway friendship" — een term die suggereert dat vriendschappen kunnen gedijen en groeien op basis van voortdurende uitwisselingen van vriendelijkheid en steun. Wetenschappers zoals Tooby & Cosmides (1996) hebben dit concept onderzocht en vastgesteld dat dergelijke cycli van altruïsme de basis kunnen vormen voor hechte en duurzame relaties. Pas recent is ontdekt dat de asymmetrische waardering hier een rol in speelt.
Waarom zijn deze zelfversterkende cycli zo belangrijk? Ze laten zien hoe kleine acties van vriendelijkheid en wederkerigheid kunnen uitgroeien tot iets groots en betekenisvols. Door het geven en ontvangen van hulp ontstaat er een gevoel van verbondenheid en vertrouwen tussen mensen. Dit versterkt niet alleen individuele relaties, maar draagt ook bij aan de cohesie van sociale netwerken en gemeenschappen.
Bevrediging van rechtvaardigheid
Wij stellen dat rechtvaardigheid een psychologische basisbehoefte (PBB) is. Dit betekent dat het frustreren ervan het welbevinden aantast. Het betekent echter ook dat je het moet kunnen bevredigen. Niet-frustreren is niet hetzelfde als bevredigen. Het aantonen dat rechtvaardigheid onafhankelijk van de andere PBB's kan bevredigen, is de uitdaging. De asymmetrische waardering is een mechanisme dat bevrediging uitlokt, maar er zijn er meer waar we onderzoek naar doen.
Kortom, laten we niet vergeten dat kleine daden van vriendelijkheid grote gevolgen kunnen hebben. Door bewust te zijn van de impact van onze acties en de percepties van anderen, kunnen we bijdragen aan het opbouwen van positieve en duurzame relaties.
Meer leren:
