Apen ervaren geen rechtvaardigheid

Nagenoeg iedereen accepteert het idee dat apen ongelijkheidsaversie (IA) tonen, zoals gepresenteerd door wijlen Frans de Waal in de video. Toch is dat onwaarschijnlijk. In onze syllabus Toegepaste Ethiek, staat daarover het volgende:

"De Waal en collega’s hebben gesuggereerd dat kapucijnapen en chimpansees ook een gevoel voor rechtvaardigheid hebben (dat wil zeggen, ze verzetten zich tegen oneerlijke behandeling). Maar zes verschillende laboratoria hebben het experiment van Brosnan en De Waal (2003) met kapucijnapen niet kunnen repliceren onder strengere controlevoorwaarden (zie Tomasello, 2016, voor specifieke verwijzingen). Daarnaast hebben drie studies van een enkel laboratorium de experimenten van Brosnan et al. (2005) met chimpansees niet kunnen repliceren onder strengere controlevoorwaarden (Silberberg, 2009; Hopper, 2014; Roma, 2006). Het idee is dat er sprake is van een frustratie-effect en niet zozeer een rechtvaardigheidskwestie."

Dit leidt vaak tot ongeloof bij studenten, omdat de video zo overtuigend is. Tegelijkertijd illustreert het hoe moeilijk het is om bias in experimenten te minimaliseren. In een nieuwe meta-analyse over IA is dit opnieuw bevestigd (Ritov 2024).

Ongelijkheidsaversie

Deze analyse omvatte 23 onderzoeken met 18 diersoorten, waaronder chimpansees en kapucijnapen. De primaire uitkomstvariabele was de beslissing van een dier om een aangeboden beloning te accepteren of te weigeren in scenario's met (on)gelijke beloningen. Twee hypothesen werden getest:

1. IA-hypothese: Het dier weigert een lagere beloning als een partner een hogere beloning krijgt (sociale vergelijking).

2. Teleurstelling-hypothese: Het dier weigert een lagere beloning ongeacht wat de partner ontvangt, vanwege frustratie over het niet ontvangen van het hoogste beloningsitem.

De analyses tonen geen robuust bewijs voor IA bij primaten. Zowel chimpansees als kapucijnapen vertoonden geen significante verschillen in het weigeren van beloningen tussen ongelijke en gelijke scenario's. Rejection rates bleken beter te verklaren door teleurstelling dan door sociale vergelijking. Dit suggereert dat primaten hun reactie niet baseren op hoe hun beloning zich verhoudt tot die van anderen, maar op het absolute verschil tussen de aangeboden beloning en de waargenomen hogere beloning.

Conclusie
De bevindingen weerleggen de IA claim bij dieren, inclusief primaten. Terwijl IA bij mensen waarschijnlijk een adaptatie is voor complexe sociale samenwerking, lijken dieren afhankelijk te zijn van eenvoudiger mechanismen zoals dominantie of frustratieregulatie.

Meer leren: chivo.nl/mte