Eudamonie - Zes mogelijke dimensies
Als we Aristoteles’ begrip van eudaimonia goed interpreterem, dan gaat het niet simpelweg om geluk, maar om menselijk floreren: een actief en deugdzaam leven, geleid door praktische wijsheid, binnen een gemeenschap waarin mensen in vrijheid en met wederkerigheid bijdragen aan het goede leven van zichzelf en anderen.
Voorstel zes dimensies eudaimonia
Hoewel wij geen formele analyses hebben gevonden waarin alle bouwstenen systematisch worden besproken, zou ik eudaimonia voorlopig verdelen in zes dimensies:
- Praktische wijsheid (phronesis)
- Deugdzaam handelen (aretê)
- Doelgerichtheid of menselijke bestemming (telos)
- Actieve ontplooiing en karaktervorming (energeia / hexis)
- Relationele verbondenheid (philia)
- Morele standvastigheid en zelfbeheersing (karteria / enkrateia)
Deze dimensies vangen vermoedelijk niet de volledige betekenis van eudaimonia, maar ze brengen wel belangrijke filosofische en psychologische componenten samen.
Vrijwilligheid en de zelfdeterminatietheorie
Een vaak onderschat onderdeel is vrijwilligheid. Goed handelen krijgt morele waarde wanneer het niet slechts uit dwang, gewoonte of externe beloning voortkomt, maar uit bewuste keuze. Bij Aristoteles raakt dit aan prohairesis: het weloverwogen kiezen van het goede omwille van het goede.
De zelfdeterminatietheorie kan worden gelezen als een moderne psychologische uitwerking van eudaimonische intuïties. De basisbehoeften verklaren hoe mensen zich gezond ontwikkelen, regulatiesystemen beschrijven hoe waarden worden geïnternaliseerd, en intrinsieke aspiraties laten zien welke doelen bijdragen aan floreren. Samen kunnen deze processen leiden tot een meer prosociale houding.
Interessant is dat eudaimonia, anders dan sommige stoïcijnse opvattingen, erkent dat floreren mede afhankelijk is van externe voorwaarden. Waar Aristoteles spreekt over externe goederen, spreekt de zelfdeterminatietheorie over behoefte-ondersteunende omgevingen.
Of de zes dimensies het meest volledig zijn druven we niet te zeggen, maar we verwelkomen kritiek en aanvullingen op deze veronderstelling. Komende posts zullen elke dimensie meer praktisch uitwerken.
#projecteudaimonie #zesdimensies #floreren
He Chi, je hebt vanmorgen gevraagd om te reageren op deze post. Het eerste waar ik aan moet denken is het ervaren van schoonheid (bijvoorbeeld Eros, zoals Plato in het Symposion beschreven). Kun je volledig floreren als je de ervaring van schoonheid niet kent? Volgens mij kan deze niet ondergebracht worden in de 6 gebieden die je hierboven hebt beschreven. groet, Jeroen
Jeroen Pieterse Dank je, interessante vraag. Als ik het goed begrijp, gaat schoonheid bij Plato over schoonheid als de ladder van liefde. Het gaat naar schoonheid van één lichaam, stijgt dan op naar schoonheid in alle lichamen, vervolgens naar schoonheid van zielen, wetten, kennis, en uiteindelijk naar het Schone zelf. Dat klinkt als doelgerichtheid (Telos) en ontplooiing (Energeia).
Vind je at wat?
@clchiu Da klinkt aannemelijk. Misschien moet ik wat me bezighoudt losmaken van wat Plato zegt. Ik merk dat ik het moeilijk vind het goed uit te leggen. Maar ik ga mijn best doen. Ergens, volgens mij in de Romantiek, tweede helft 19e eeuw ontstond het idee van het Schone dat los kwam te staan van het Goede, die daarvoor over het algemeen niet als los van elkaar werden gezien. Hierdoor kan wat Plato zegt goed in jouw 6 punten ondergebracht worden. Het ontwikkel en doelgerichte was om een beter mens te worden. Dit ervaren van het Schone, dat onderzocht wordt in de Esthetiek wordt vanaf dan vaak benoemd als iets dat op zichzelf los staat van een functionaliteit. Kant heeft hier een aanzet voor gegeven door te stellen dat een van de eigenschappen van de ervaring van het schone de doelmatigheid zonder doel is. Daarmee doelend dat het ervaren wordt als doelmatig zonder dat er een aan te wijzen of benoembaar doel is. In hoeverre dat wat ik hier beschrijf nog valt onder menselijke bestemming weet ik dan niet zeker. Ik denk dat ik de uitwerking van de 6 punten afwacht om te zien of het terugkomt.
"het weloverwogen kiezen van het goede omwille van het goede." Hoe kom je tot die weloverwogen keuze? Hoe weet je dat er een keuze is? Is het de omgeving zoals Aristoteles zegt, maar hoe kom je daar dan aan? Of is het een Goddelijke ingeving en heb je gewoon geluk? Of pech?