ABC verandermodel persoonlijkheid
Er is veel onderzoek dat suggereert dat persoonlijkheid kan veranderen, en de meta-analyse van Brent W. Roberts (2017) is de meest geciteerde. Wij zijn daar kritisch over, omdat therapie gericht op angst bijvoorbeeld leidt tot verlaagde scores op de trek neuroticisme, maar ook tot een toename van de trek extraversie. De vraag is dan of je persoonlijkheid daadwerkelijk is veranderd, of dat je door minder angst simpelweg meer jezelf kunt zijn.
Toch zijn er verschillende theorieën over de verandering van trekken, zoals situation in trait, whole trait en ook het TESSERA-raamwerk. In dat laatste geval gaat men ervan uit dat herhaald gedrag leidt tot stabiel gedrag, maar dat is volgens de auteurs te weinig specifiek. Daarom stellen de onderzoekers (Bleidoorn, et al 2026) het ABC-model voor, dat staat voor:
👉 Affect (gevoel)
👉 Behavior (gedrag)
👉 Cognition (gedachten)
Dit zou moeten leiden tot vier paden naar verandering:
- Verandering via de dominante kerncomponent van een trek
- Gecoördineerde verandering in alle drie de componenten
- Equifinaliteit, waarbij verandering in één component volstaat
- Persoonspecifieke paden
Dit zijn nogal wat scenario’s die wel te testen zijn, maar gezien de interacties tussen de componenten, de koppelingen met de paden en het feit dat ze ook nog trekspecifiek kunnen zijn, is het geheel zeer complex.
💡 Motivatie
Nog interessanter is dat er naast affect, behavior en cognition mogelijk nog een component ontbreekt: desire (motivatie). Dus niet ABC, maar ABCD. De auteurs stellen dat motivatie een combinatie is van affect en cognition. Dat gaat echter vooral over de kwantiteit van motivatie en niet zozeer over de kwaliteit. Je kunt bijvoorbeeld vinden dat je iets moet veranderen, je daarnaar gedragen en je daar goed bij voelen. Dat zegt echter weinig over de kwaliteit van de motivatie, terwijl daar wel aanwijzingen voor zijn.
In een onderzoek (Moore, et al 2021) waarin studenten doelen formuleerden, bleek dat 20 procent bestond uit persoonlijkheidsveranderdoelen. Die doelen kunnen voortkomen uit autonome redenen of uit gecontroleerde redenen (interne en externe druk). Deze werden vooraf geïnventariseerd. Na verloop van tijd bleek dat autonome redenen leiden tot betere vooruitgang, terwijl gecontroleerde redenen deze juist remmen.
Autonome motivatie kun je nog steeds zien als een combinatie van affect en cognitie, maar dan zeer specifiek. In dat geval vormt het een vijfde pad. Je kunt het ook beschouwen als een compleet nieuwe factor. Dit suggereert dat het voorgestelde model verre van compleet is, maar zeker niet nutteloos.
🔎 Meer leren
Wij bekijken persoonlijkheid altijd door de lens van toegepaste motivatiewetenschap. Dat biedt andere invalshoeken die niet alleen een positief effect hebben op verandering, maar ook op welbevinden en prestatie. Meer leren doe je in onze los te volgen module Identiteitsontwikkeling (chivo.nl/mio), onderdeel van de opleiding tot vitaliteitskundige (chivo.nl/ovk) van Chivo.
