Gezondheidspreventie loont

Als ik het politieke debat op RTL goed heb beluisterd, moeten de zorgkosten omlaag en doen we dat door te focussen op preventie. We weten echter dat als preventie werkt, mensen langer leven en de zorgkosten stijgen. Dat vind ik een weinig zinvol economisch argument.

Kosten of inkomsten

Dat betekent niet dat we tegen preventie zijn. In de zorg moeten we het dan wel over de inkomstenkant hebben: preventie zou moeten leiden tot hogere arbeidsproductiviteit. Snellere toegang tot de ggz kan de terugkeer naar werk versnellen, zo suggereert de literatuur (Clark 2009, Goorden 2015)

Het CPB rekent deze koppeling niet door, en daarom landen baten niet automatisch in budgettaire tabellen. Bedrijven zouden dit wél kunnen modelleren, maar voeren zelden concreet beleid.

Bedrijven hebben geen preventiebeleid

Een recent voorbeeld: een geclusterde RCT in vier organisaties (onderwijs, verzekering/belasting/advies, retail) met metingen op 6 en 12 maanden.
Eerste bevinding: deelnemers scoorden al hoog op de SLIQ (gezonde leefstijl). Het primaire eindpunt bewoog geen millimeter. Zulke programma’s trekken vooral mensen aan die gezondheid al belangrijk vinden—een minderheid. Hier was de respons 12,8%.

Secundaire uitkomsten:

👉 Suikerhoudende dranken: significant méér consumptie in de interventiegroep (OR = 2,9 na 12 maanden).
👉 Fysieke activiteit: geen effect.
👉 Snacks (groot/klein): geen effect.
👉 Mentale balans: geen effect.
👉 Slaap: geen effect.
👉 Roken: niet geanalyseerd.
👉 Alcohol: geen effect.

Nergens een effect, behalve bij suikerhoudende dranken. De leefstijlgroep had 2,9× meer kans om gesuikerde dranken te nuttigen. Dat kan een misclassificatie zijn, maar toch.

De deelnemende bedrijven werden niet begeleid en voerden vooral eenvoudig te implementeren faciliteiten door. Er werd niets gemeten over motivatie, rechtvaardigheid, enzovoort. Dat leefstijlinterventies mechanistisch kunnen werken, wordt niet betwist, maar dat maakt ze nog niet (kosten)effectief. We weten sinds de adherence-studie (2009) dat het beste dieet vooral het dieet is dat je kunt volhouden.

Gezondheid is geen psychologische basisbehoefte

Als wij voor leefstijl binnen een organisatie worden gevraagd, komen we met een alternatief voorstel. We sturen op motivatie, welbevinden en prestatie, en daarmee op psychologische basisbehoeften (PBB). Regel 1: Gezondheid is géén PBB! Laat dat los, het is kansloos! Waar PBB bevredigd zijn, tref je minder depressie/burn-out, ongeacht inkomen (zie europlot). Dat is je psychomarker!

Motivatie, welbevinden en prestatie

Daarnaast inventariseren we waarden van deelnemers, omdat waarden persoonlijke routes naar doelen zijn. We zijn duidelijk in verwachtingen: ben je bereid eigen tijd te investeren, bijvoorbeeld een uur per dag? Wie “ja” zegt tegen dit traject, zegt “nee” tegen iets anders. Daarom vragen we ook: ben je goed in nee zeggen? En dan komen we bij die PBB.

Goed preventiebeleid gaat er vanuit de gezondheid géén psychologische basisbehoefte is en monitort op inkomsten, dus productiviteitsverbetering!